آئین، بخش جدایی‏ناپذیر زندگی انسان‏هایی است که در‏پی معنا دادن به تفکرات اجتماعی خود، مفاهیم دینی را وضع کردند و در پی تکامل این اندیشه، مصادیق بیرونی این نظام ارزشی را به شکلی سامانمند، جمعی و هدفدار ارائه نمودند. ازین‏رو، آئین‏های کهن در هر قوم، به طور قطع، حامل تاریخ و اطلاعات فرهنگی زیادی درخصوص بومیان و پیشینه منطقه است. بررسی‏های عمیق مردم‏شناسانه در این موارد می‏تواند با موضوعات و اهدافی مختلف، به استخراج اطلاعاتی ارزشمند منجر شود. شهرک تاریخی ماسوله و آئین سوگواری‏ موسوم به علم‏بندی، نمونه مناسبی برای این سبک مطالعاتی است. مراسم سوگواری ماسوله، آئینی است که در روزهای اول تا دهم ماه محرم برگزار می‏شود و ”علم‏بندی“ مهمترین بخش این مراسم است. درخصوص علم‏بندی ماسوله تا کنون کتاب‏های تاریخی، سفرنامه، مقاله، فیلم‏ها، مصاحبه‏ها و حتی کتاب‏های تصویرنگار زیادی به چاپ رسیده، اما در بیشتر این مکتوبات، تمرکز مطالعاتی بر توصیف بود. با توجه به اینکه تمام این اطلاعات مردم‏نگاری، ارزشمند هستند؛ اما هنوز در پس زوایای این مراسم، چرایی‏هایی وجود دارد که آثار مذکور پاسخی به آن‏ها نداده‏اند. مراسم یاد شده شامل مراحل پیشواز تا تعزیه خوانی است که از روز عید قربان آغاز می‏شود و تا غروب روز عاشورا ادامه دارد. مطالعه این موضوع سبب شناخت سبک زندگی، الگوهای اعتقادی و نگرانی‏های محیطی و طبیعی مردم این منطقه می‏شود که در ضمیر ناخودآگاه جمعی‏شان نقش بسته و هر سال بازنمایی می‏شود. هدف از این پژوهش شناخت و ثبت آئین علم‏بندی ماسوله و بررسی چرایی این سبک از برگزاری و پی بردن به مفهوم نمادین رفتارهای مذهبی مردم این منطقه است. پایان‏نامه حاضر با نگاهی انسان‏شناسانه، پژوهشی کیفی است که به روش میدانی و با تکیه بر روش‏شناسی گیرتز از دیدگاهی استقرایی سود برده و به منظور بهره‏گیری از تحلیل امیک، اطلاعات میدانی مورد نیازش را با مصاحبه و مشاهده عمیق جمع‏آوری نموده است. در ادامه، برای تعمیق این تحلیل، به کمک رویکرد اتیک، اقدام به گردآوری اطلاعات تکمیلی و تفسیر نمادهای مستخرج از آئین شد که بخش عظیمی از اطلاعات مورد نیاز از مقالات و منابع مکتوب در دسترس به‏دست آمد و با تکیه بر تفکرات انسان‏شناسی نمادین گیرتز و تفکر فرهنگ بومی مورد تحلیل واقع شد. محدوده مطالعاتی در این پژوهش، شهرک تاریخی ماسوله و نمونه مورد مطالعه، چهار محله مسجدبر، خانه‏بر، اسد‏محله و کشه‏سر است و اطلاعات مورد نیاز از تمام افراد بومی و ریش‏سفیدان حاضر در مراسم جمع‏آوری شد. از میان آئین‏های سوگواری مرتبط با علم‏بندی، این پژوهش، به تفسیر نمادین مراسم پیشواز محرم، تشت ابوالفضل، بردن علم به مسجد، علم‏بندی، پس‏گرفتن علم‏ها، قربانی و تعزیه پرداخت. محقق با تکیه بر اسناد و شواهد به دست آمده دریافت که این آئین، ریشه‏های تاریخی و اسطوره‏ای محکمی برای اثبات این نظریه دارد که مردم منطقه بر‏اساس علایق و عادات بومی خودشان، فرهنگ عزاداری دهه اول محرم را شکل داده‏اند و الگوها و ارزش‏های مورد پذیرششان را در قالب نمادهای عاشورایی بازنمایی می‏کنند.
کد نوشتار : 402841