تبریز در دوران سلطنت قاجار دارالسطنه نامیده شد. این شهر از سویی ولیعهد نشین این حکومت بود و از سوی دیگر به دلیل همسایگی با منطقه قفقاز و عثمانی کانون ورود اندیشه های جدید به ایران به حساب می آمد. موقعیت مناسب اقتصادی تبریز در منابع این دوره بارها مورد تاکید قرار گرفته است. شناخت تبریز هم از منظر موقعیت سیاسی ـ اقتصادی و هم بدلیل ویژگی های اجتماعی ـ فرهنگی حائز اهمیت است. در منابع رسمی تاریخ نگاری این عصر کمتر اطلاعاتی در باره اوضاع شهرنشینی، فرهنگی، مذهبی، اجتماعی، اقتصادی و سیاسی تبریز بیان شده است، از این روی ضرورت دارد که با نقد و بررسی سفرنامه های خارجیانی که در این دوره به شهر تبریز آمده اند، چنین اطلاعاتی را بازیابی و مورد تجزیه و تحلیل قرار داد. بیشینه سفرنامه هایی که در این دوره نوشته شده به زبان انگلیسی است و بخش بزرگی از این سفرنامه ها تاکنون ترجمه نشده است. پژوهش حاضر بر آن است که به وضعیت شهرنشینی، فرهنگی ـ مذهبی ـ اجتماعی، اقتصادی و سیاسی تبریز در دوره قاجار، از نگاه سفرنامه های انگلیسی ترجمه نشده این دوره بپردازد. از میان بیش از صد سفرنامه انگلیسی ترجمه نشده به فارسی، چهل سفرنامه که مطالبی در مورد تبریز داشتند، به عنوان منابع اصلی پژوهش استفاده شدند. این پژوهش از نوع توصیفی ـ تحلیلی بوده و داده های پژوهش به روش کتابخانه ای فراهم آمده است و بنا به نوع پژوهش از فرضیه استفاده نشده است. پژوهش گر با بررسی گزارش های این سفرنامه نویسان، به این نتیجه رسید که بررسی و تحلیل این سفرنامه ها به روشن تر شدن وضعیت شهرنشینی، فرهنگی ـ مذهبی ـ اجتماعی، اقتصادی و سیاسی تبریز در دوره قاجار کمک می نماید و در نتیجه ضرورت دارد که پژوهشگران تاریخ معاصر ایران، با گردآوری و ترجمه این سفرنامه ها، از داده ها و تحلیل های ارائه شده در آن، که از زوایای گوناگون به ایران دوره قاجار پرداخته اند، در پژوهش های خود بهره ببرند.
کد نوشتار : 377186