تعیین تراکم مطلوب برنج و عکس‌العمل عملکرد و اجزا عملکرد نسبت به تراکم و آرایش کاشت ، جهت حصول حداکثر عملکرد برای کشاورزان و همچنین محققان ضروری است . به همین منظور آزمایشی در تابستان 1374 در مزرعه تحقیقاتی لورک واقع در حومه نجف‌آباد اصفهان در قالب طرح بلوکهای کامل تصادفی با چهار تکرار به مرحله اجرا درآمد. رقم "زاینده‌رود" در فواصل ردیف 15، 25 و 35 سانتیمتر و فواصل کپه در روی ردیف 10، 15 و 20 سانیتمتر در شرایط غرقابی و به صورت نشاکاری با 3 نشا در هر کپه مورد کشت قرار گرفت . میانگین ارتفاع بوته‌ها تنها در مراحل خوشه‌دهی و گرده‌افشانی تحت تاثیر فاصله ردیف قرار گرفت . افزایش فاصله ردیف کاشت موجب تاخیر و طولانی‌تر شدن دوره خوشه‌دهی و گرده‌افشانی گردید که این امر نیز موجب برخورد دوره پر شدن دانه‌ها با شرایط نامساعد جوی آخر فصل رشد گردید و کاهش درصد رسیدگی در زمان برداشت را به دنبال داشت . افزایش فاصله ردیف کاشت اگرچه باعث افزایش قدرت پنجه‌زنی شد، اما کاهش تعداد پنجه در واحد سطح را در پی داشت . کاهش فاصله ردیف باعث محدودیت رشد رویشی پس از مرحله گرده‌افشانی شد و به دنبال آن سرعت رشد خوشه و نسبت وزن خشک خوشه به وزن خشک کل اندام هوائی را افزایش داد. با کاهش فاصله ردیف ، بدون تغییر در وزن هزار دانه و درصد دانه‌های کامل در هر خوشه، تعداد خوشه در واحد سطح افزایش و در مقابل تعداد دانه در هر خوشه کاهش یافت . در فاصله ردیفهای بیشتر اگرچه عملکرد در واحد گیاه بالاتر بود و شاخص برداشت افزایش یافت ، اما به دلیل کافی نبودن تعداد بوته در واحد سطح، عملکرد کمتری در واحد سطح تولید شد. تاثیر فاصله کپه بر روی اکثر صفات مورد بررسی از لحاظ آماری معنی‌دار نبود، اما با این وجود روندی کاملا مشابه با تاثیرات فاصله ردیف داشت . نتایج استفاده از روش رگرسیون مرحله‌ای و بررسی ضرایب مسیر نشان داد که تعداد خوشه در واحد سطح، نقش اول را در تولید یک عملکرد مطلوب ایفا می‌کند. همچنین مشخص شد که تعداد خوشه با تاثیر غیرمستقیم خود بر عملکرد که از طریق تعداد دانه در خوشه اعمال می‌شود، از بروز تاثیر واقعی تعداد دانه در خوشه بر عملکرد جلوگیری می‌کند. حداکثر عملکرد (8034/5 کیلوگرم در هکتار) در فاصله کاشت 15×15 سانتیمتر بدست آمد که به نظر می‌رسد می‌تواند در مناطق برنجکاری استان اصفهان توصیه گردد.
کد نوشتار : 13242