تنوع بالایی از گونه‌های جنس Alosa در ناحیه Ponto - Caspian زیست می‌کنند و تنها از دریای خزر، تعداد 5 گونه و 14 زیرگونه از شگ‌ماهیان متعلق به جنس Alosa گزارش شده‌ است. با توجه به تنوع گونه‌ای بالا و فقدان اطلاعات ریختی کافی در رده‌بندی گونه‌های این جنس به خصوص در دریای خزر ابهاماتی وجود دارد. در این تحقیق، بیوسیستماتیک جنسAlosa spp. در سواحل ایرانی دریای خزر با استفاده از نشانگرهای ریختی و مولکولی (توالی‌بخشی ژن Cyt-b) مورد بررسی قرار گرفت. تعداد 239 عدد ماهی از چهار گونه موجود در سواحل ایران شامل A. braschnikowi، خزری (A. caspia)، مهاجر (A. kessleri) و چشم‌درشت (A. saposchnikowii) از ایستگاه‌های انزلی، نور- محمودآباد و خلیج گرگان در سه مرحله از آبان تا اسفند سال 92 نمونه‌برداری انجام شد. تعداد 14 نمونه (برای چهار گونه مذکور) جهت مطالعات مولکولی استفاده شد. نتایج آزمون‌های آنالیز واریانس یک‌طرفه (ANOVA)، آنالیز تابع تشخیصی (DA) و تحلیل به مؤلفه‌های اصلی (PCA) برای تحلیل صفات ریختی به‌دست آمده از گونه‌های ذکر شده در دریای خزر، بیانگر کارايي بهتر صفات اندازشي در مقايسه با صفات شمارشي در تمايز این چهار گونه بود. صفات شمارشي و اندازشي تشخیصی اشاره شده در منابع و کليدهاي شناسايي موجود اغلب مرتبط با اندازه و تعداد خارهای شعاع‌هاي کمان اول آبششي می‌باشد، اما در این تحقیق علاوه بر صفات فوق، صفاتي اندازشي از قبيل ارتفاع باله مخرجي و پشتي، ارتفاع، عرض و طول سر، طول پوزه، ارتفاع ساقه دمي، فاصله پس چشمي، طول باله سينه‌اي و شکمي و صفات شمارشي همچون تعداد شعاع باله دمي و تعداد شعاع منشعب و غير منشعب باله پشتي نیز در تمايز چهار گونه مورد بررسي نقش داشتند. هرچند دامنه تغييرات صفات اندازشي و شمارشي زيست سنجي شده در مقايسه بين گونه‌هاي جنس Alosa در جنوب درياي خزر واجد همپوشاني بودند، اما مي‌توانند در شناسايي بهتر و دقيق‌تر اين گونه‌ها مفيد باشند. در نمودار‌های رسته‌بندی بر اساس صفات ریختی به استثنای دو گونه A. braschnikowi و A. saposchnikowii، جدایی نسبی بین گونه‌های مورد بررسی مشاهده شد. نتایج تحلیل مولکولی توالی بخشی ژن Cyt- b (459جفت-باز)، به‌طور کامل قادر به تفکیک چهار گونه از شگ‌ماهیان جنس Alosa نبود. فواصل ژنتیکی و موقعیت تبارشناسی، بیانگر قرابت بالای سه گونه A. braschnikowi، A. saposchnikowii و A. caspia بود، به‌طوری که هاپلوتیپ‌های دو گونه A. braschnikowi و A. saposchnikowii در یک شاخه قرار گرفتند. اما گونه A. kessleri بیشترین فاصله ژنتیکی را با سه گونه دیگر نشان داد و در موقعیت خواهر گروهی از گونه‌های فوق الذکر جدا شد. این جدایی احتمالاً به‌دلیل الگوی متفاوت مهاجرت تولیدمثلی این گونه به عنوان تنها گونه رود کوچ از جنس Alosa در دریای خزر می‌باشد. در مقایسه گونه‌های بررسی شده از دریای خزر با سایر گونه‌های این جنس در جهان، سه گونه A. braschnikowi، A. caspia و A. saposchnikowii، در موقعیت خواهر گروهی با گونه-های اروپا قرار گرفتند که بیانگر قرابت بیشتر نمونه‌های خزر با نمونه‌های این منطقه بود. در مجموع، نتایج بیانگر تمایز ریختی و ژنتیکی اندک سه گونه خزری، چشم‌درشت و A. braschnikowi بود که می‌تواند به‌دلیل وقوع انشقاق اخیر یا تماس ثانویه در تاریخ تکامل گونه‌های فوق باشد. b
کد نوشتار : 272069