در سال‌های 1320 تا 1332 هـ.ش. همزمان با برکناری رضا شاه توسط نیروهای خارجی و اشغال ایران توسط متفقین، سیاست و حکومت در ایران در جهت تکوین ساخت دولت مطلقه در سال‌های بعد از سقوط حکومت پهلوی دچار گسست گردیده بود که این مسئله سبب پراکند‌گی منابع قدرت شد. در این سال‌ها به سبب پراکند‌گی مراکز قدرت، میزانی از مشارکت و رقابت سیاسی در بین الیت‌های شهری ایجاد شد. نیروهای سیاسیِ سرکوب شده در دوران رضا شاه به ویژه خوانین، روسای قبایل، روحانیون و اشراف سنتی، همراه با نیروهایی که در دوره حکومت رضا شاه در خفقان و تبعید به سر می‌بردند در این دوران آزاد شدند. با از میان رفتن تمرکز منابع سیاسی، نوعی پلورالیسم در ساخت قدرت پدیدار شد. از نشانه‌های این تکثر، اعلام موجودیت احزابی متعدد بود که می‌توان آنان را به چهار نوع تقسیم نمود: احزابی با گرایش چپ نظیر حزب توده، حزب پیکار، حزب جنگل یا اجتماعیون، حزب سوسیالیست، جمعیت سوسیالیست توده‌ای ایران و حزب رهایی کار و اندیشه. احزاب ملی گرا نظیر جبهه ملی، حزب ایران، حزب پان‌ایرانیست، حزب ملت ایران، جبهه ملی، حزب زحمتکشان ملت ایران، حزب میهن‌پرستان و حزب میهن اشاره کرد. احزاب مذهبی مانند حزب سعادت خوزستان، فناناپذیر بابل، اسلام شاهرود، ایمان کرمان، برادران شیراز، حزب الله شیراز انجمن تبلیغات اسلامی، اتحادیه‌ی مسلمین، ‌جامعه‌ی تعلیمات اسلامی و جمعیت فداییان اسلام. و نهایتا احزابی که وابسته به خاندان‌های زمیندار و ذی نفوذ بودند مانند حزب عدالت، حزب اتحاد ملی، حزب دموکرات، حزب ملت، حزب ایران نو. با این همه، شکل‌گیری احزاب متعدد که خود یکی از ابزارهای مهم دستیابی به توسعه سیاسی هستند در این برهه از تاریخ کارگر نیفتاد و نوع عملکرد احزاب در این دوران، پیش و پس از آن، همواره یکی از اصلی‌ترین عوامل بروز بی‌اعتمادی و بدبینی به نقش احزاب در عرصه‌های مختلف جامعه ایران بوده است.در این پایان نامه سعی بر آن است تا به پرسش اصلی" علل ناکارآمدی احزاب در ایران دوره 1320تا 1332 هـ.ش. " پاسخ داده شود؛ پاسخی بر اساس روش " تجزیه و تحلیل داده‌ها"که در وهله اول، ارائه توصیف، حتی المقدور منقّح و معتبر از وقایع تاریخی و‌در گام بعدی تبیین و تفسیر توأمان آن رویداد صورت پذیرد؛ لذا در پژوهش حاضر، عملاً ترکیبی از توصیف و تبیینِ تاریخی شکل خواهد گرفت. روش و ابزار گرد آوری اطلاعات نیز با بهره‌گیری از کتب، مقالات، و اسناد موجود در کتابخانه‌های مختلف‌و آرشیوهای مکتوب و رقومی نشریات کشور و گزارشهای مراکز اسناد و مصاحبه با اصحاب دارای تجربیات تاریخی می باشد؛ همچنین داده‌‌های لازم تاریخی از تحلیل‌های انجام شده، اسناد و مدارک موجود کتابخانه ای، مقالات، خاطرات مصاحبه‌ها، نامه‌های افراد سیاسی جمع آوری می‌گردد. یافته اصلی این پژوهش علت اصلی ناکارآمدی احزاب در دهه 20 یعنی فقر فرهنگ سیاسی می باشد که خود در محور های مختلفی همچون بیگانگی و عدم شناخت درست از مردم و جامعه اسلامی، شیفتگی و تمایل به تمدن غرب بدون در نظر گرفتن فرهنگ و بافت زندگی ایرانی، آمریت و اقتدارگرایی در مقابل قانون‌گرایی، منطق غیر مشارکتی در برابر فرهنگ مشارکتی، انقیاد طلبی و انسداد گفتمانی و رفتاری در مقابل تساهل و مدارا، اعتقاد به تئوری توطئه در مقابل واقع‌گرایی، تقدیرگرایی در مقابل خردورزی، جزم اندیشی، نقدناپذیری، مطلق انگاری، شعارزدگی، بی عملی و کلی گویی، ترجیح منافع فردی و جناحی بر منافع ملی، آمریت و قانون گریزی و ضعف پایبندی به قانون، فقدان مجال لازم برای نخبگان مستقل، عدم استقلال نخبگان و وابستگی‌های آنان به قدرت و دولت.قابل نقد و بررسی می باشد.