أ دانشگاه آزاد اسلامی واحد مرودشت دانشکده علوم تربیتی و روان شناسی پایان نامه برای دریافت کارشناسی ارشد (M.A) در رشته روانشناسی عمومی عنوان: پیش بینی کیفیت روابط جنسی بر اساس هوش هیجانی و اهمال کاری زناشویی استاد راهنما: دکتر نادره سهرابی استاد مشاور: دکتر سیامک سامانی نگارنده: هاجرجاهدپری 2931-39 أ ب تقدیم به : همسرم که در تمام مراحل چون کوه بر او تکیه کردم و با سپاس از حمایت ها و صبوری هایش. و تقدیم به نوگل باغ زندگیم بهنیا ستاره زندگیتان پر فروغ . وبا تقدیم فراوان به: پدر و مادرم که همیشه عاشقانه چراغ راه زندگی ام بوده اند و بوسه میزنم بردستان پر از مهرشان ،آنان که هیچ گاه حمایت های خویش را از من دریغ نکردند. سایه شما مستدام. ج با تشکر و قدر دانی فراوان: از زحمت ها و تلاش های فراوان استادان گرانقدرم : سرکار خانم دکتر نادره سهرابی و جناب آقای دکتر سیامک سامانی که با راهنمایی های خود و صبر و شکیبایی بسیار،دلسوزانه و در سخاوت علمی تمام بنده را در به ثمر رساندن این پدیده علمی یاری دادند . د فهرست مطالب عنوان صفحه فصل اول کلیات پژوهش چکیده ............................................................................................................................................................... 2 مقدمه ................................................................................................................................................................ 9 بیان مسأله ........................................................................................................................................................ 5 اهمیت پژوهش ................................................................................................................................................ 8 سوالات پژوهش ............................................................................................................................................... 21 تعریف نظری و تعریف عملیاتی .................................................................................................................... 22 فصل دوم مبانی نظری کیفیت روابط جنسی ...................................................................................................................................... 21 نظریه های جنسی .......................................................................................................................................... 21 نظریه فروید ...................................................................................................................................................... 21 نظریه فروم ........................................................................................................................................................ 28 نظریه فرانکل .................................................................................................................................................... 11 نظریه مزلو ........................................................................................................................................................ 11 نظریه پرلز ......................................................................................................................................................... 12 نظریه هورنای ................................................................................................................................................... 12 نظریه رشد شناختی ....................................................................................................................................... 19 نظریه یادگیری اجتماعی ............................................................................................................................... 19 تعریف هوش هیجانی ..................................................................................................................................... 11 ه ویژگی افراد با هوش هیجانی بالا .................................................................................................................. 15 اهمیت هوش هیجانی .................................................................................................................................... 15 دیدگاه های هوش هیجانی ............................................................................................................................ 11 دیدگاه توانمندی )پردازش اطلاعات( .......................................................................................................... 11 دیدگاه مختلط ................................................................................................................................................. 18 مدل های هوش هیجانی ............................................................................................................................... 13 مدل توانایی هوش هیجانی سالووی و مایر ................................................................................................. 13 مدل مختلط هوش هیجانی بار- ان ............................................................................................................ 92 مدل ترکیبی هوش هیجانی ........................................................................................................................... 91 اهمال کاری ...................................................................................................................................................... 99 عواملی که موجب اهمال کاری می شوند ................................................................................................... 99 نظریه های اهمال کاری ................................................................................................................................. 95 نظریه اضطراب و اهمال کاری ....................................................................................................................... 91 نظریه شناخت ها و رفتارهای خودفریبی .................................................................................................... 91 نظریه تخفیف انتظاری ................................................................................................................................... 91 نظریه استعداد اهمال کاری ........................................................................................................................... 98 دیدگاه های مختلف در مورد اهمال کاری ................................................................................................. 93 اهمال کاری به عنوان شکل رفتاری ............................................................................................................. 93 اهمال کاری به عنوان شکل شناختی و انگیزشی ..................................................................................... 11 اهمال کاری به عنوان یک عادت و خصیصه شخصیتی ........................................................................... 11 ادبیات پژوهش ................................................................................................................................................. پیشینه پژوهش ............................................................................................................................................... 19 پژوهش های خارجی ...................................................................................................................................... 11 پژوهش های داخلی. ....................................................................................................................................... 13 جمع بندی. ....................................................................................................................................................... 59 و فصل سوم روش پژوهش طرح پژوهش .................................................................................................................................................... 51 جامعه آماری .................................................................................................................................................... 51 روش نمونه گیری و نمونه آماری .................................................................................................................. 51 ابزار پژوهش ..................................................................................................................................................... پرسشنامه کیفیت اخلاقی روابط جنسی ..................................................................................................... 51 روایی و پایایی پرسش نامه کیفیت اخلاقی روابط جنسی....................................................................... 51 پرسش نامه هوش هیجانی شات ................................................................................................................... 58 روایی و پایایی پرسش نامه هوش هیجانی شات ....................................................................................... 53 پرسش نامه اهمال کاری زناشویی ................................................................................................................ 11 روایی و پایایی پرسش نامه اهمال کاری زناشویی..................................................................................... 11 روش های جمع آوری اطلاعات .................................................................................................................... 12 روش های آماری ............................................................................................................................................. 12 ملاحظات اخلاقی پژوهش .............................................................................................................................. 12 فصل چهارم یافته های پژوهش دست آوردهای اصلی پژوهش ....................................................................................................................... 12 فصل پنجم بحث و نتیجه گیری خلاصه پژوهش ................................................................................................................................................ 19 بحث و نتیجه گیری ....................................................................................................................................... 11 محدودیت های تحقیق .................................................................................................................................. محدودیت در اختیار محقق ........................................................................................................................... 15 پیشنهادهای پژوهش ...................................................................................................................................... 11 ز پیشنهادهای کاربردی .................................................................................................................................... 11 منابع منابع فارسی ..................................................................................................................................................... 18 منابع انگلیسی .................................................................................................................................................. 89 پیوست ها ......................................................................................................................................................... ح فهرست مطالب عنوان صفحه فهرست منابع فهرست منابع فارسی. ..................................................................................................................................... 18 فهرست منابع خارجی .................................................................................................................................... 89 پیوست ها ......................................................................................................................................................... پیوست الف )پرسشنامه کیفیت روابط جنسی( ......................................................................................... 81 پیوست ب )پرسشنامه هوش هیجانی( ........................................................................................................ 81 پیوست ج )پرسشنامه اهمال کاری زناشویی( ............................................................................................ 88 چکیده انگلیسی ............................................................................................................................................... طرح روی جلد انگلیسی ................................................................................................................................ ط فهرست مطالب عنوان صفحه فهرست جداول جدول فراوانی جنسیت .................................................................................................................................. 11 جدول فراوانی تعداد فرزند ............................................................................................................................. 19 جدول فراوانی وضعیت اشتغال ...................................................................................................................... 11 1 )میانگین و انحراف استاندارد مربوط به متغیرهای هوش هیجانی( ................................ 11 - جدول 2 1 )ماتریس همبستگی متغیرهای پژوهش(.............................................................................. 11 - جدول 1 1 )نتایج آزمون تحلیل رگرسیون چند گانه به شیوه همزمان برای پیش بینی کیفیت - جدول 9 رابطه جنسی( ................................................................................................................................................... 18 1 )نتایج آزمون تحلیل رگرسیون چند گانه به شیوه همزمان برای پیش بینی میل - جدول 1 رابطه جنسی( ................................................................................................................................................... 13 1 )نتایج آزمون تحلیل رگرسیون چند گانه به شیوه همزمان برای پیش بینی اجازه - جدول 5 رابطه جنسی( ................................................................................................................................................... 13 1 )نتایج آزمون تحلیل رگرسیون چند گانه به شیوه همزمان برای پیش بینی رضایت - جدول 1 رابطه جنسی( ................................................................................................................................................... 11 ی فهرست مطالب عنوان صفحه فهرست اشکال نقش هوش هیجانی در زندگی ...................................................................................................................... 11 مدل چهار شاخه ای مایر و سالووی از هوش هیجانی.............................................................................. 91 مدل هوش هیجانی بار- ان ............................................................................................................................ 92 مدل هوش هیجانی گلمن .............................................................................................................................. 99 2 چکیده هدف از پژوهش حاضرپیش بینی کیفیت رابطه جنسی زناشوئی بر اساس هوش هیجانی و اهمال کاری زناشوئی بود.جامعه آماری این پژوهش را کلیه زنان و مردان متاهل شهر شیراز در 31 تشکیل داده اندکه به شیوه نمونه گیری در دسترس 919 نفر از آنان انتخاب - سال 39 شدند. به منظور گردآوری اطلاعات از سه پرسشنامه کیفیت روابط جنسی زناشوئی)سامانی(، هوش هیجانی)شات( و اهمال کاری زناشوئی)قربانی( استفاده شد . طرح پژوهش از نوع تحقیقی -توصیفی می باشد که،با استفاده از روش های آماری ضریب همبستگی پیرسون و رگرسیون چندگانه به شیوه همزمان مورد تجزیه و تحلیل قرار گرفت.نتایج این پژوهش نشان داد که هوش هیجانی قادر به پیش بینی کیفیت رابطه جنسی زناشوئی بوده است. همچنین مشخص شد که اهمال کاری زناشوئی نیز قادر به پیش بینی کیفیت رابطه جنسی زناشوئی بوده اما این رابطه معکوس و معناداربود. واژگان کلیدی: کیفیت رابطه جنسی زناشوئی، هوش هیجانی، اهمالکاری زناشوئی 1 فصل اول کلیات تحقیق 9 مقدمه مقدمه خانواده بزرگترین واحد و نماد اجتماعی استت در ایتن واحتد حستاس اجتمتاعی رابطته زناشویی به عنوان مرکز اصلی خانواده به حساب می آید کته اگتر ایتن رابطته دارای کیفیتت و رضایت باشد مسلماً پیامدهای قابل توجهی را در پی خواهد داشت. از آنجتا کته ختانواده محتل استقرار فرزندان و اعضای آن می باشد، لذا کیفیت این روابط بر روی فرزنتدان آن ختانواده نیتز تأثیر مطلوبی می گذارد و هنگامی که یک جامعه دارای فرزنتدان ستالو و بتا نشتاطی باشتد د ر انتظار آینده ای روشن، رو به شد و پیشرفت خواهد بود. در این راستا کیفیت و رضایت از رابطه جنسی زناشویی منجر به فراهو آوردن محیطی امن و شاداب و مرکزی برای پرورش و آمتوز ش فرزندان آن جامعه می شود. یکی از عواملی که در ایجاد رضایتمندی زناشتویی اهمیتت فراوانتی دارد کیفیتت روابتط جنسی زوجین می باشد.کیفیت رابطه جنسی یکی از عوامل مهتو در رضتایت زناشتویی استت . تحقیقات به یک ارتباط قابل توجه )معناداری( بین رابطه زناشویی و رضایت زوجین دست یافته اند. کمبود مهارتهای ارتباطی به طور متثثری موجتب افتزایش نارضتایتی زناشتویی متی شتو د. بسیاری از محققان پی بردند زوج هایی که فاقد مهارتهای ارتباطی لازم برای ستازماندهی ابتراز احساسات هستند، تعارض های زناشویی را حفظ کرده و منجر به نارضایتی های زناشویی بعدی 1 می شوند. روابط جنسی به عنوان یک عامل تأثیر گذار، جایگاه مهمی در تعیین ستط رضتایت .) زناشویی دارد )سامانی، 1122 در صورتی که زوجین نسبت به همدیگر احساس رضامندی و خشنودی داشته باشند آن زندگی از سلامت و امنیت و آرامش برخوردار می شود، که در چنین ختانواده ای توانتایی هتای افراد افزایش یافته و اعضاء آن خانواده بر توانایی های خود واقف بتوده و فرصتت متی یابنتد در صدد شکوفایی استعدادهای خویش برآیند. از دیگر مثلفه هایی که می تواند در میزان رضایت یک زندگی مشترک تأثیرگتذار باشتد هوش هیجانی است هوش هیجانی شکلی از هوش است که شامل توانایی نظارت بر احساسات و هیجانات خود و دیگران برای تمایز قائل شدن بین آنها و استفاده از ایتن اطلاعتات بترای تفکتر شخصی و کارهای عملی می باشد. همچنین به مجموعه ای از توانایی ها، کفایت ها و مهارتهای مربوط به درک، فهو، استدلال و اداره هیجانات، هوش هیجانی گویند )مایر 2 .) و سالووی، 2331 از آنجا که رضایت از زندگی در طول زمان در زندگی زوجین پدید می آید و این عامل بر روابط والدین و فرزندان نیز تأثیرگذار است پس می تتوان نتیجته گرفتت کته عتدم رضتایت از زندگی مشترک و یا نارضایتی زوجین در زندگی بر ارتباط و کیفیت سلامت فتردی و روحتی و روانی فرزندان، زوج ها بر سلامت خانواده و پس از آن در نهایت بر ستلامت اجتمتاع تأثیرگتذار است.از دیگر عواملی که بر کیفیت روابط جنسی زناشوئی تاثیر گذار می باشتد ، اهمتال کتاری زناشوئی است. بنا بر این اهمال کاری زناشوئی هو در کنار سایر عوامل دیگر می تواند منجر بته رضایت از رابطه جنسی و یا حتی نارضایتی از رابطه جنسی در یک زندگی مشترک شود. 2 Mayer&Salovey 5 اهمال کاری از فعل لاتین به معنی مسامحه کردن، طفره رفتن و تعلتل ورزیتدن مشتتق شتده است که معنی تحت اللفظی آن )به تعویق انداختن کارها( یا به تتأخیر انتداختن کارهتا بته روز دیگر است )دی سیمون 2 .) 2339 ؛ به نقل از کرمی، 2988 ، می دانیو که خانواده مهمترین نهاد اجتمائی هر جامعه ای به حساب می اید و کیفیت این نهاد اجتمائی می تواند در ارتقای سط یک جامعه تاثیر گذار باشد ، لذا فقتدان بعضتی از عوامتل از جمله عدم هوش هیجانی بالادر زندگی مشترک و یا اهمال کاری زناشوئی می توانتد منجتر بته رضایت از رابطه جنسی و یا عدم رضایت از رابطه جنسی زناشوئی گردد. 2 - Desimon 1 بیان مسأله خانواده محل امنی برای شکل گیری زندگی اجتماعی هر فرد و همچنتین محتیط امنتی برای یادگیری و ابراز محبت است. به همین دلیل رضایت از رابطه زناشویی در یک زندگی امری مهو به حساب می آید چرا که اگر زوج ها با یکدیگر نتوانند به توافق و سازگاری برسند کارکرد خانواده دچار مشکل خواهد شد و چنانچه خانواده به عنوان کوچکترین نهاد جامعه دچار مشکل شود بر کل جامعه تأثیر خواهد گذاشت و این امر باعث به خطر افتادن سلامت اجتماع خواهتد شد. غریزه جنسی از نیازهای ذاتی انستان استت . بته طتوری کته مزلتو 2 2311 ؛ بته نقتل از ( واندرماسن 1 1111 ( این نیاز را در رده های نیازهای حیاتی اولیه قرار داده است. ، بنابراین با توجه به اینکه غریزه جنسی از نیازهای ذاتی انسان است و امری فطری استت می توان نتیجه گرفت که وقتی تعارضات بین زن و شوهر بالا می رود رابطه زن و شوهر سترد می شود و همچنین رابطه عاطفی آنها خدشه دار می شود و به دنبال این مسأله رابطه جنستی زن و شوهر کاهش می یابد. در نتیجه وقتی افراد در زندگی مشترک از کیفیتت رابطته جنستی خود راضی نباشند امکان از هو پاشیدگی یک زندگی و یا جستجوی کیفیت این رابطه جنستی در خارج از زندگی زناشویی )هو برای مرد، هو برای زن( وجود خواهد داشت کته، ایتن امتر در نهایت منجر به از هو پاشیدگی خانواده ها خواهد شد. 2 - Maslow 1 - Vandermassen 1 بنابر آنچه گفته شد رضایت از رابطه زناشویی یکی از مهمتترین عوامتل در تتداوم یتک زندگی موفق است .یکی دیگر از مثلفه هایی که بر کیفیت و رضتایتمندی رابطته جنستی یتک زندگی مشترک مثثر خواهد بود هوش هیجانی است. هوش هیجانی از دید گلمن: مجموعه مهمی که آن را هوش هیجانی متی نتامیو شتامل توانایی هایی است که فرد بتواند انگیزه خود را حفظ نماید، در مقابل ناملایمات پایداری نماید و تکانش های خود را کنترل کند و کامیابی را به تعویق بیندازد، حتالات روحتی ختود را تنظتیو نماید و نگذارد پریشانی خاطر قدرت تفکر او را خدشه دار سازد )گلمن 2 .) ، پارسا، 2981 چرا که ناتوانی در بروز به موقع هیجان ها بر سلامت فکری و جسمی افراد و همچنین در سازگاری افراد با دیگران تأثیر خواهد داشت. گاهی هیجانتات غلتط، منجتر بته شتناختی غلتط نسبت به موقعیت پیش آمده می شتود و زنتدگی فترد را در تمتام جنبته هتای آن )اجتمتاعی، شخصی، شغلی و ...( درگیر می کند. از دیگر موارد تأثیرگذار بر خشنودی زوج ها دررابطه جنسی زناشوئی و یا عدم رضایت از رابطه جنسی زناشوئی ، اهمال کاری زناشویی است. اهمال کاری یعنی، به آینده موکول کتردن کاری که تصمیو به اجرای آن گرفته ایو )الیس و جیمزنال 1 .) ، ترجمه فرجاد، 2981 بنابراین اگر زوج ها به وظایف و مسئولیت های خود در زندگی مشترک، در زمان و موقع معین بپردازند و به آن بها دهند بسیاری از درگیری ها و تعارضات زناشویی به راحتی قابل حل خواهد بود و یا حتی اگر پس از تقسیو کارهای یک زندگی مشترک هر یک از همسران متعهتد به انجام مسثولیت هایی که به آنها واگذار می شود باشند، نارضایتی ها به طرز چشو گیتری در زندگی زناشویی کاهش خواهد یافت. 2 - Golman 1 -Ellis&games nall 8 مالتبای 2 و همکاران ) 1112 ( دریافتند افرادی کته رضتایت از زنتدگی بتالاتری دارنتد از سبک های مقابله ای مثثر و مناسب تری استفاده می کنند، عواطف و احساسات مثبت و عمیق تری را تجربه می کنند و از سلامت عمومی بالاتری برخورداند. عدم رضایت از زندگی زناشتویی با وضعیت سلامتی ضعیف تر، علایتو افستردگی، مشتکلات شخصتیتی، رفتارهتای نامناستب و وضعیت ضعیف اجتماعی همبسته است ازدواج ناهماهنگ و عدم رضتایت از زنتدگی زناشتویی، عامل خطری برای افسردگی است. بنابر آنچه گفته شد عوامل مختلفی در رضایت از رابطه جنسی زناشویی دخیتل هستتند که ، اگر زوجین این عوامل را که باعث تعارضات بین آنها می شود شناسایی نکنند و راه حل آن را نیابند احتمال به وجود آمدن تعارضات زناشویی و بالا گرفتن ایتن تعارضتات و از بتین رفتتن رضایت در زندگی مشترک وجود دارد که اگر چنین باشد و همسران به کیفیت روابتط جنستی خویش اهمیت ندهند و یا از هوش هیجتانی ختود و شتناخت تفتاو ت هتای فتردی همتدیگر و پردازش احساساتشان برای حل مشکلات استفاده نکنند و یا در وظایفی که هر یک در زنتدگی مشترک دارند اهمال کاری کنند، همه این عوامل منجر به نارضایتی از رابطه جنستی زناشتوئی در زندگی مشترک خواهد شد که نتیجه آن طلاق عتاطفی و یتا متلاشتی شتدن ختانواده و در نهایت نداشتن سلامت کافی یک اجتماع و یا یک جامعه خواهد بود که هتر یتک از ایتن متوارد )طلاق عاطفی و یا طلاق( هر کدام به طور جداگانه هزینه های منفی خود را به نحوی به جامعه اعمال می کنند. چرا که خانواده ناسالو و ناشاد و ناراضی منجر به پدید آمتدن نستلی متری و ناتوان و ناکارآمد خواهد شد. 2 - Maltby 3 اهمیت پژوهش با توجه به اینکه رضایت از رابطه جنستی در زنتدگی زناشتویی یکتی از عوامتل مهتو در بهزیستی زندگی زوجین به حساب می آید و همچنین به عنوان یک متغیر روان شناختی متأثر از عواملی چون کیفیت روابط جنسی، هوش هیجانی و اهمال کاری زناشویی است ضرورت دارد محققان بیش از گذشته نسبت به شناسایی عوامل پیش بینی کننده رضتایت از رابطته جنستی زناشوئی که می توانند در برخورداری فرزندان یک کشور از نشاط و ستلامتی و موفقیتت متثثر باشند، اقدام نموده و زمینه آن را فراهو کنند. رابطه جنسی زوجین و عدم رضایت جنسی، کیفیت رابطه جنسی آنها را کاهش می دهد و موجب عدم آرامش و ایجاد تنش و اضطراب در زوجین و یا حتتی جتدایی عتاطفی و روحتی، طلاق و... می شود و یا می تواند بر تربیت فرزندان آنان تأثیر منفی داشته باشد. رابطه جنسی، مهو ترین بخش از روابط زناشویی است. این بخش از رابطه )جنسی( نقش مثثری در رضایت زناشویی ایفا می کند. به طور کلی، سط پایین کیفیت روابط جنسی همتراه است با سط بالایی از تعارضات زناشویی. رابطه جنسی یتک عامتل مهتو در رضتایت زناشتویی است. تحقیقات به یک ارتباط قابل توجه )معناداری( بتین رابطته زناشتویی و رضتایت زوجتین دست یافته اند. کمبود مهارتهای ارتباطی به طور مثثری موجب افزایش نارضایتی زناشویی متی شود. بسیاری از محققان پتی بردنتد کته زوج هتایی کته فاقتد مهارتهتای ارتبتاطی لازم بترای سازماندهی ابراز احساسات هستند، تعارض های زناشویی را حفظ کترده و منجتر بته نارضتایتی های زناشویی بعدی می شوند. روابط جنسی به عنوان یک عامل تأثیرگتذار، جایگتاه مهمتی در .) تعیین سط رضایت زناشویی دارد )سامانی، 1122 21 هوش هیجانی نوعی از هوش غیر شناختی است که شامل مجموعته ای از توانتائی هتا و مهارتهای هیجانی و اجتماعی است و این مهارت ها،توانائی موفقیت فرد را در مقابله با فشار هتا و اقتضاهای محیطی افزایش می دهد)بار-آن 2 .)2333، محیط خانواده اولین محیط برای آموزش مهارت های هیجانی است، ایتن آمتوزش بتا گفتتار و رفتار مستقیو والدین با کودکان و همچنین با الگوبرداری فرزندان از مهارت های هیجانی پدر و مادر صورت می گیرد. این آموزش موجب می شود کودکان در شناخت احساسات ختود و ابتراز این هیجانات به صورتی مناسب، یافتن روش هایی برای آرام کردن ختود و کنتترل احساستات ناخوشایند، همچنین توانایی درک احساسات دیگران و همدلی با آنان موفق تر باشند. برای این آموزش، والدین خود بایتد از کفایتت و هتوش هیجتانی لازم برخت وردار باشتند )گتراوس، متایر، سالووی 1 .)2331 ، اهمال کاری یک ویژگی و یا یک نقص رفتاری است که به شکل عقب انداختن یک تکلیف یا مسئولیت نمایان می شود که اهمیت زیادی در ایجاد یک رابطه سالو و پایدار بین همسران پیدا می کند. با توجه به اینکه شکایت درباره این مسأله از جانب زوج ها به میزان زیادی شنیده شده توجه به این موضوع از اهمیت ویژه ای برخوردار می باشد. بنا بر آنچه گفته شد هوش هیجانی بالا در یک زندگی مشترک منجر به بالا رفتن کیفیت رابطه جنسی زناشوئی می شود .این امر بر استحکام و دوام یک خانواده خواهد افزود و نیز همچنین بر عکس اهمال کاری زناشوئی در یک زندگی مشترک باعث خدشه دار شدن کیفیت رابطه جنسی زوجین خواهد شدکه نهایتا کاهش کیفیت رابطه جنسی منجر به سست شدن و یا متلاشی شدن پایه های یک زندگی و خانواده خواهد شد و متعاقبا تاوان و هزینه سنگین این مساله بر دوش اجتماع و جامعه سنگینی خواهد کرد. 2 Bar-on 1 Groves, mayer, salovey 22 در اهمیت پژوهش این تحقیق می توان گفت که:هنگامی که تعارضات زناشوئی بالا می گیرد رابطه بین زوجین دچار تنش و اشکال میشود و این امر باعث خدشه دارشدن رابطه عاطفی آنان می شود و در همین راستا رابطه جنسی زوجین نیز کاهش می یابد . با توجه به اینکه رابطه جنسی از مهمترین عوامل استحکام یک خانواده به حساب می اید کاهش این رابطه عواقب و پیامد های سنگینی را برای خانواده ها در پی خواهد داشت که، از جمله آن عواقب :ارتباطات فرا زناشوئی،پرورش نسل و فرزندانی ناکار امد و بدون اعتماد به نفس و تعارضات زناشوئی والد- فرزندی ، طلاق ، طلاق عاطفی و در نهایت متلاشی شدن خانواده ها می باشد و متعاقبا تاوان و هزینه سنگین این پیامدها بر دوش جامعه سنگینی خواهد کرد. اهداف پزوهش پیش بینی کیفیت رابطه جنسی زناشوئی بر اساس هوش هیجانی . پیش بینی کیفیت رابطه جنسی زناشوئی بر اساس ،اهمالکاری زناشوئی. سوالات پژوهش -2 آیا هوش هیجانی قادر به پیش بینی کیفیت روابط جنسی زناشوئی است؟ -1 آیا اهمال کاری زناشویی قادر به پیش بینی کیفیت روابط جنسی است؟ -9 آیا هوش هیجانی قادر به پیش بینی ابعاد کیفیت رابطه جنسی )میل ،اجازه ،رضایت(می باشد؟ 21 تعریف نظری و تعریف عملیاتی تعریف نظری کیفیت روابط جنسی کیفیت روابط جنسی، به گفته سامانی ) 1122 ( کیفیت اخلاقی روابط جنسی بته میتزان ملاحظه حریو شخصی در برقراری رابطه جنستی اشتاره دارد و بته ملاحظته رضتایت و تمایتل .) طرفین در برقراری آن تأکید دارد )سامانی، 1122 هوش هیجانی هوش هیجانی بالا می تواند دورنمای ختوبی از موفقیتت و پیشترفت فترد ترستیو کنتد . افرادی که هوش هیجانی بالاتری دارند، مهارت های اجتماعی بهتر و روابط پایتدارتری دارنتد و .) در برخورد با مشکلات بهتر عمل می کنند )سالووی، 2339 اهمال کاری زناشویی احساس عدم مسثولیت به وجود آورنده اهمال کاری زناشویی می شود که در واقع باعث به تعویق انداختن و یا عدم انجام وظایفی می شود که همسران از یکدیگر انتظار دارند در نتیجه اهمال کاری می تواند کیفیت زندگی زناشویی را تحت تأثیر قرار دهتد . بنتابراین اهمتال کتاری زناشویی، فرار یا به تعویق انداختن مسثولیت هایی است که زن و مرد بعد از ازدواج نستبت بته .) انجام آن متعهد می شوند )قربانی، 2932 -2 تعریف عملیاتی -5-1 29 کیفیت روابط جنسی تعریف عملیاتی کیفیت روابط جنسی زناشویی عبارت است از نمره ای که فرد از طریتق پاسخگویی به پرسشنامه کیفیت اخلاقی روابط جنسی زناشویی به دست می آورد که 21 گویته دارد و توسط سامانی در سال 1122 ساخته و اعتباریابی شده است. هوش هیجانی تعریف عملیاتی هوش هیجانی عبارت است از نمره ای که فرد از طریتق پاستخگویی بته مقیاس هوش هیجانی شات به دست می آورد. هوش هیجانی شات توسط شات و همکتاران در سال 2338 و بر اساس الگوی اولیه هوش هیجانی متایر و ستالووی ) 2331 ( ستاخته شتد . ایتن مقیاس شامل 99 جمله توصیفی است. اهمال کاری زناشویی تعریف اهمال کاری زناشویی عبارت است از نمره ای کته فترد از طریتق پاستخگویی بته مقیاس اهمال کاری زناشویی به دست می آورد که 28 گویه دارد و توسط قربانی نژاد در سال 2932 ساخته و اعتباریابی شده است. 21 فصل دوم مبانی نظری 25 این فصل در دو بخش پیشینه نظری و تحقیقات انجام شده، تنظیو شده است. در بخش اول پیشینه نظری مفاهیو هوش هیجانی، اهمال کاری زناشویی و کیفیت روابط جنسی زناشویی از دیدگاه نظریه پردازان پرداخته و در بخش دوم نتایج برخی از تحقیقات انجام شده ارائه شده است. کیفیت روابط جنسی یکی از مهمترین و پیچیده ترین جنبه های سلامت زنان، امور جنسی، جنسیت و میل جنسیشان است )ینوسبام و همکارانش، 1111 ؛ اسمیت و شایمپ، 1111 (. چرا که زنان برخوردار از سلامت کامل جسمی، روانی و عاطفی، پایه های مستحکو زندگی خانوادگی سالو و توأم با سعادت هستند. سرکوب نیازهای طبیعی آنان، آثار نامطلوبی بر صمیمیت و نشاط اعضای خانواده بر جای خواهد گذاشت )بلوریان و گنجو، 2981 ( و داشتن روحیه امید، سر زندگی و شادابی می تواند تأثیر به سزایی نه تنها در نحوه کارکرد و فعالیت آنها بکله به نوبه ی خود موجبات شادی نسل بعد را نیز فراهو کند )عبادی و همکاران، 2983 (. عوامل متعددی در رضایت از زندگی در زنان نقش دارد، که یکی از مهمترین این عوامل، روابط جنسی سالو و .) خوشایند با همسرشان است )رحمانی و همکاران، 2983 با توجه به اینکه بیش از نیمی از مشکلات جنسی که باعث نابودی زندگی و روابط خانوادگی می شود به علت ناآگاهی یا آگاهی ناکافی و عقاید نادرست در مورد روابط جنسی، .) ایجاد می شود )یکه فلاح و گودرزی، 2988 21 لازم است با آموزش مسائل جنسی و افزایش آگاهی در مورد تفاوت های دو جنس از نظر عملکرد جنسی و تفاوت های طبیعی در نیازهای جنسی، نسبت به رفع مشکلات اقدام .) گردد )بلوریان و همکاران، 2981 اگر زنان بیاموزند که 51 درصد از رابطه ی زناشویی حق آنهاست، هو خود از این رابطه لذت بیشتری می برد و تخلیه روانی خواهد شد و هو رابطه گرم تری با همسر خود برقرار می .) کنند و رضایت بیشتری از زندگی زناشویی خود خواهند داشت )صال زاده و همکاران، 2931 زوجین در محیط صمیمانه و شاد، روابط جنسی رضایت بخش تری دارند و جذابیت این روابط در طی زمان باقی می ماند. برای داشتن یک رابطه صمیمانه، رابطه جنسی بسیار مهو است. نارضایتی و فقدان صمیمیت، سر زندگی و شادابی ازدواج را از بین می برد و بر کیفیت ازدواج اثر می گذارد )السون 2 .)1119 ، صمیمیت و کام یابی جنسی و افزایش سط لذت و رضایت حاصل از آن در بین زوجین، عامل اصلی در جلوگیری از گسیختگی و عنان بریدگی تمتایلات در رفتارهتای جنستی آنتان و جستجوی ارضای جنسی در روابط غیر زناشویی و خارج خانوادگی است )وایت 1 .)2331 ، صمیمیت در روابط جنسی رضایت بخش با کیفیت زندگی زناشویی ارتباط دارد. پژوهش های انجام گرفته در خصوص صمیمیت جنسی در ازدواج های موفق سه موضوع اصلی را بیتان می کنند: الف( اهمیت رابطه جنسی در ازدواج های موفق ب( فواید حاصل از رابطه جنسی ج( .) تغییر در روابط جنسی در طول زندگی )السون، 1119 2 - olson 1 - white 21 نظریه های جنسی نظریه های فمینیستی فمینیست ها معتقدند که رضایت جنسی برای هر دو طرف رابطه اهمیت دارد و تبلتور « این بحث در تصویری آرمانی خلاصه می شود که ازدواج را نوعی مشارکت جنسی رضایت بخش می داند. فمینیست ها معتقدند، مثلفه های جنسی معمولاً با معیارهای مردانه تعریف می شتود یعنی زنان باید از تماس دخولی مردان لتذت ببرنتد و گرنته ستردمزاجند . ستردمزاجی معمتولاً مشکل زن به حساب می آید نه ایراد شریک رابطه او. بته اعتقتاد فمینیستت هتا بترای تعریتف تمایلات جنسی نیز از اصطلاحات مردانه استفاده می شود. مدام گفته می شود که میل جنسی در زن ضعیف است اما باید مرد را به سوی خود بکشتد و از همتین رو نیتاز دارد کته بتا خریتد لباسهای هوس انگیز خود را خوشگل کند. مرد را از نظر جنسی فاعل و مهاجو و اسیر شتهوتی مهارناپذیر جلوه می دهند که فقط با کامیابی از زن سیراب می شتود صترف نظتر از اینکته زن مایل باشد یا نباشد. رادیکال فمینیست ها مدعی اند که هر گونه پیشروی جنسی مرد بر خلاف میل زن را می توان شکلی از تجاوز به حساب آورد که جامعه ما آنرا نادیده می گیرد و در واقع تجاوز را نهادینه می کند. به همتین قیتاس بهتره کشتی جنستی از زنتان و دختتران در خانته، محصول همان تصویری است که مردان را صاحب امیال جنسی مهارناپذیر و زنان را قربتانی آن معرفی می کند زیرا بهره کشان غالبتاً متردان و قربانیتان اغلتب زنتان انتد . از اینترو بستیاری از فمینیست ها معتقدند شکل هایی که برای روابط جنسی ساخته و پرداخته می شود در خدمت تعیین هویت زنان است و ریشه آن نیتز در ایتدئولوژی ختانواده و تجربیتات زنتدگی ختانوادگی ابوت ( » است 2 .) و والاس، 2981 ، ص 291 2 About&Vallas 28 هر چند تمام گرایشهای فمینیستی به نابرابری در رابطته جنستی بعنتوان یکتی از ابعتاد نابرابری جنسیتی توجه کرده اند، اما از دیدگاههای متفاوتی به تبیین این نابرابری پرداخته انتد و برخی از گرایشهای فمینیسو، از جمله فمینیسو رادیکال، تأکیتد بیشتتری بتر ایتن جنبته از نابرابریها داشته اند. نظریه فروید 1 تئوریهای جدی در مورد رابطه جنسی و تمایلات جنسی از نظریه فروید آغاز شد. فروید، انگیتزش « ، منشاء فعالیت های روانی انسان را تمایل جنسی معرفی می کند. بته اعتقتاد فرویتد اساسی رفتار انسان، ماهیت جنسی دارد. به عبارت دیگر، انسان موجودی لتذت طلتب استت . از سوی دیگر، محدودیت های عرف حاکو بر جوامع، مانعی بر سر راه میل لذت طلبی انسان است. فروید، روش هایی را شرح می دهد که انسان بتواند با بهره گیری از آنها، میان غریزه جنستی و .)11-11 ، شفیع آبادی، 2915 ( » محدودیت های اجتماعی خودش، سازش خاصی را ایجاد کند غریتزه « : فروید در تئوری غریزه دوگانه جنسی، دو گروه بزرگ غریزی را مشتخص کترد غریزه « که دوستی، محبت، عشق، تولید مثل و حفظ بقای خویشتن را ایجاد می کند و » زندگی که موجب مرگ و نیستی، کینه و عداوت و انهدام نسل استت . فرویتد در بررستی غرایتز » مرگ در نظتر متا منظتور از « : زندگی، عشق را یکی از غرایز معرفی کرده، در تعریف عشق می گویتد عشق، آن علاقه و محبتی است که قسمتی از آن به آمیزش های جنسی متی انجامتد )فرویتد، .) 2919 ، ص 211 Freud2 23 از دیدگاه فروید، غریزه زندگی که غریزه جنسی مهو ترین آن است، در مراحل تحول، در نواحی شهوت انگیز سیر می کند. این جریان از دیدگاه رشد روانی- جنسی به سته دوره اصتلی تقسیو می شود: از تولد تا حدود 5 سالگی است. ،» دوره قبل از تناسلی « : - دوره اول است و از 5 سالگی تا بلوغ ادامه دارد. » دوره نهفتگی « : - دوره دوم یا بلوغ جنسی است و میل جنسی بته شتکل نهتایی ختود » دوره تناسلی « : - دوره سوم تجلی دارد. فروید معتقد بود که در کودک، در حدود سنین 1 تا 1 سالگی، غریزه جنسی بدون اینکه رشد کافی داشته باشد، فعال است و کودک از مالش آلت جنسی خود، که نوعی استتمناء است، لذت می برد و موجب تمایلاتی از جمله تمایل پسر به مادر می شتود و همچنتین دختتر سعی می کند پدر را شیفته خود کند. بر اثر این تمایلات، عقده ادیپ تشکیل می گردد. عقتده ادیپ عبارت است از اینکه هر جنسی از همجنس خود متنفر و به جنس مختالف متمایتل متی گردد. به نظر فروید حل عقده ادیپ از اهمیت خاصی برخوردار است. زیرا پیدایش تمام بیماری های روانی به حل ناموفق این عقده مربوط می شود. از نظر فروید عوامل برانگیختگی میل جنسی، عوامل درونی و بیرونی را در برمی گیترد . « فکر زیاد، دقت بیش از اندازه بر یک موضوع جنسی، از جمله عوامل درونتی ب رانگیختگتی میتل جنسی و شرایط و اوضاع و احوال مکانی- زمانی و اجتماعی از جمله عوامل بیرونی میل جنسی .) کجباف، 2982 ، ص 55 ( » به حساب می آیند نظریه فروم 1 بر اساس نظریه او، میل جنسی یکی از مظتاهر استتقلال استت کته در ستالهای اولیته « زندگی نمایان می شود. زشت شمردن آن سبب واپس زدگی میل جنستی و احستاس گنتاه در 2 Fromm 11 کودک شده و لاجرم او را مطیع تر می کند. شکستن تابوی جنسی اقتدامی استت عصتیانگر در جهت پس گرفتن استقلال شخصی، ولی با این روش نمی توان به آزادی بیشتری دست یافتت . در حقیقت تابوها سبب توجه ذهنی به امور جنسی و گمراهی می شود، ولی این امتر آزادی بته .) کجباف، 2982 ، ص 55 ( » بار نمی آورد رابطه میل جنسی و احساس گناه در نظریه فروم از اهمیت خاصی برخوردار است. فتروم کوشیده است که انسان را از گناه ناشی از واپس زدن میل جنسی رها شده نشان دهد. او معتقد است که انسان نمی تواند از میل جنسی فارغ شود و اگر آن میل، عیب تلقی شود، احساس گناه طبیعی است. محدودیتی که به امور جنسی تحمیل می شود به احساس گناه متی انجامتد کته دستاویزی برای وضع اصول اخلاقی قدرتگر است. فروم معتقد است که در جامعه غربی به علت جهت گیری، مصرفی، از میل جنسی برای پوشاندن فقدان صتمیمیت بهتره گیتری متی شتود . نزدیکی جسمانی، به وسیله ای برای پوشاندن عیب بیگانگی انسانها تبدیل شده است. فروم معتقد است که بشر با دو نوع سابق هیجانی راهنمایی می شتود . یکتی بیولتوژیکی است که در همه یکسان است و نیازهایی را در برمی گیرد که لازمه بقاست ، نیاز به غتذا و آب از جمله این نیازها بشمار می روند. و دیگر هیجانهای ثانویه که ریشته بیولتوژیکی ندارنتد و در همه یکسان نیستند. هیجانهایی مانند عشق، همبستگی، حسد، نفرت، رشک، و حرص و غیتره، از ساختار اجتماعی بر می خیزد. هیجانهای اجتماعی بر خلاف هیجانهتای بیولتوژیکی، حاصتل ساختار اجتماعی هستند. فروم علی رغو اینکه میل جنسی را رفتاری می داند که دارای عناصر کجبتاف، ( » شبه غریزه است، عوامل مثثر بر آن را ناشی از یادگیری و فرهنگ بشتمار متی آورد .) 2982 ، ص 51 فروم عشق را نتیجه رضایت کافی جنسی نمی داند، بلکه کامیابی جنسی را نتیجه عشق مطالعته « : می شناسد. او در مطالعه مشکلات جنسی این موضوع را نشان می دهد و می گویتد 12 یکی از متداولترین مشکلات جنسی، یعنی، سردمزاجی زن و ناتوانی روانی- جنسی مترد نشتان می دهد که علت واقعی این مشکلات، ناآگاهی از روشهای درست جنستی نیستت، بلکته علتت واقعی منعهایی است که عشق را غیر ممکن می سازد. ترس یا تنفر از غیر همجنس اساس ایتن مشکلات است که موجب می شود شخص خودش را کاملاً در اختیار طرف مقابتل نگتذارد، بتی پیرایه عمل نکند، به شریک جنسی خود در صمیمیت و هو آغوشی اعتماد نکند. کستی کته از نظر جنسی دچار منع شده است، اگر بتواند خود را از ترس یا تنفر برهاند و در نتیجه در عشق ورزیدن توانا شود، مشکلات جنسی وی نیز حل خواهد شتد، و اگتر نتوانتد، هتر چته در روابتط .) کجباف، 2982 ، ص 53 ( » جنسی آزموده باشد بی حاصل است نظریه فرانکل عشق تنها راهی است که با آن می توان ژرفای وجود دیگری را دریافت. کسی نمی تواند از وجود و سرشت فرد دیگری کاملاً آگاه شود، مگر آنکه عاشق او باشد. در معنادرمانی فرانکتل، عشق، پدیده ای نیست که از پدیده اصلی دیگری زاییده شده باشد. عشتق بته اصتطلاح، اعتتلا یافته غریزه جنسی نیست، بلکه خود مانند غریزه جنسی پدیده ای اصلی و ابتدایی استت . میتل جنسی معمولاً حالتی است از بیان عشق و وقتی جایز و حتی مقدس استت کته مرکبتی بترای عشق باشد. پس عشق اثر جانبی میل جنسی نیست، بلکه میل جنسی راهی بترای درک عشتق .) است )کجباف، 2982 ، ص 55 نظریه مزلو در دیدگاه مزلو نیاز به ارضاء تمایلات جنسی هو ردیف نیاز به پاستخگویی بته انگیتزش هایی چون نیاز به هوا، تشنگی، گرسنگی و نیاز به خواب و غیره و در رده نیازهای فیزیولوژیک، یا همان نیازهای اساسی و اولیه و زیربنایی انسان و هر موجود زنده دیگر می باشتد . بته اعتقتاد 11 مزلو، رابطه جنسی، همچون عشق، جایگاه ویتژه ای در اصتول روانشتناختی انستانها بخصتوص تمتایلات جنستی و « : انسانهای با درجات بالای سلامت روانی )خود شکوفا(، دارد. وی می گوید عشق می توانند در افراد سالو بطور کامل تری در هو ترکیب شوند و غالباً چنین نیز می شوند. این دو مقوله در زندگی افراد سالو )خود شتکوفا ( بستوی ترکیتب و ممتزوج شتدن بتا یکتدیگر .) گرایش دارند )اوحدی، 2981 ، ص 83 نظریه پرلز 1 پرلز سائق انسان را وضعیت های ناتمام یا گشتالت های ناقص می داند. ما بطور نتامنظو به سراغ این گشتالت های تکمیل نشده می رویو، زیرا آنها را به ترتیب اهمیت منظو کرده ایو. اضطراری ترین وضعیت تا ارضاء نشود، هدایت کننده افکتار و رفتتار ماستت . ستپس مهمتترین وضعیت بعدی نمایان می شود و به همین ترتیب ادامه می یابد. بر اساس دیدگاه پرلز، مشکلات جنس فرد زمانی رخ می دهد که بعنوان یک وضعیت ناتمام در فرد باقی بمانتد و تمامیتت او و کل وجود انسانی را به مخاطره اندازد. به اعتماد پرلز، افراد زیادی از پدر و مادر و فرهنگ خویش آموخته انتد کته بایتد انگیتزه های خود را فرو نشانند و در نتیجه از بیان انگیزه ها بتیو دارنتد بتا ایتن حتال، جوشتش هتای سرکوب شده به سادگی ناپدید نمی شوند و از راههای دیگری خود را نمایان می ستازند . بطتور مثال، چه بسا تمایلات قوی جنسی و عطشی فراوان به رابطه و آمیزش جنسی بصتورت زهتد و پرهیزگاری و انجام افراطی عبادت های مذهبی یا ریاضت های خاص بروز و تظاهر متی نمایتد . بدین ترتیب با تعارضات و عقده های روانی حاصله، سلامت روانی فرد از بین رفته، دچار اختلال .)35- اوحدی، 2981 ، صص 31 ( » روانی می گردد 2 Perls 19 نظریه هورنای 1 هورنای از کسانی است که بر نظریه فروید انتقاد وارد کرده است. او در اینباره می گویتد : در هر صورت تجربه نشان می دهد که ارتباط بین محبت و تمایل جنسی یک ارتباط حتمتی، « ضروری و همیشگی نیست؛ یعنی نمی شود گفت که این دو، یتک پدیتده هستتند یتا ریشته و محرک واحدی دارند. به نظر من محبت پدیده ای کاملاً جدا از تمایل جنسی است که می توان گفت تنها در بعضی موارد با یکدیگر ارتباط پیتدا متی کننتد و در یکتدیگر تتأثیر متی گذارنت د. بسیاری از انحرافها و ناتوانیهای جنسی، ناشی از احتیاج عصبی به محبت است و منشاء احتیتاج عصبی به محبت نیز اضطراب اساسی است. کسانی که رابطه جنستی رضتایت بخشتی ندارنتد و نمی توانند از نزدیکی جنسی ، لذت طبیعی ببرند، بیشتر حریص متی شتوند و احتمتال اینکته .) ارضای نیازهای روانی خود را در امور جنسی جستجو کنند، زیادتر می شود )هورنای، 2913 تجلی مشکلات و ناراحتی های افراد عصبی در امور جنسی ممکتن استت بته دو صتورت باشد: 2- بصورت میل افراطی و اجباری به نزدیکی جنسی و 1- بصورت خودداری از این امور. این نظر فروید که، وضع، حال و عواطف مخصتوص زنتان و عمیقتترین کشتمکش هتای درونی آنان ناشی از کمبود آلت جنسی و حسادتشان نسبت به جنس مذکر است، متورد قبتول هورنای نیست. او معتقد است که روحیه مخصوص زن بر پایه بی اعتمادی و تصور مبالغه آمیتز او درباره روابط عاشقانه استوار است و تقریباً هیچ ارتباطی با ساختمان اندام جنسی او ندارد. هورنای عقده ادیپ و دوگانگی روانی کودک را به وجهی که فروید بیان کرده است، قبول ندارد. به اعتقاد او پرخاشگری کودک ناشی از غریتزه جنستی و رقابتت نیستت، بلکته ناشتی از دلواپسی و از بیو آن است که مورد بی مهری قرار بگیرد و از حمایت و مراقبتت محتروم شتود . هورنای برخلاف فروید که لیبیدو را نوعی انگیزه جنسی می دانست که در سراسر زندگی، آدمی 2 Horney 11 را آزار می دهد و موجب اختلالهای روانی در وی می شود، آنرا یک انگیزه هیجانی می پنداشت. .) از نظر هورنای مسائل جنسی معلول دلواپسی هستند و نه علت آن )هورنای، 2913 نظریه رشد شناختی کلبرگ 2که یکی از معروفترین نظریه پردازان شناختی است، درباره تناسب رفتار جنسی با جنسیت فرد معتقد است که کودکان مفاهیو جنستی و عشتقی را بتتدریج یتاد متی گیرنتد؛ مطمئناً آنان خود، هویت خویشتن را معین کرده و هویت جنسی دیگران را تشتخیص خواهنتد داد. وقتی پسر یا دختر هویت جنسی خود را شناخت، از والد همجنس خود بعنوان الگوی خود پیروی خواهد کرد. نظریه یادگیری اجتماعی نظریه پردازان یادگیری اجتماعی مانند بندورا 1 و میشل 9، بر اساس الگتوگیری و تقویتت معتقدند که، کودکان رفتارهای جنسی مناسب جنس خود را یتاد متی گیرنتد و ستپس هویتت جنسی خود را می سازند. 2 Kohlberg Bandura1 Mischel9 15 تعریف هوش هیجانی موضوع هوش هیجانی برای اولین بار در سال ) 2891 میلادی( توسط داروین 2 مطرح شد و اولین اثر معروف خود را در سال ) 2811 میلادی( و در سال ) 2311 ( مفهوم هتوش هیجتانی توسط ثراندایک 1 مطرح شد همچنین مازلو در سال ) 2351 ( مقاله ای در زمینه ارتقای نیازهای هیجانی جسمی و روانی نوشت که بعتد از دور
کد نوشتار : 315560