الف) موضوع و طرح مسئله ( اهمیّت موضوع و هدف): یکی از اجزای جدایی ناپذیر هر برنامه درسی، ارزشیابی است. بدون ارزشیابی از برنامه درسی، امکان اصلاح، بهبود و تغییر وجود ندارد و ممکن است موجب مشکلانی از جمله زیان مالی برای سرمایه‌گذاران و عدم یادگیری برای زبان‌آموزان گردد. هدف از ارزشیابی، رسیدن به فهم درست از برنامه درسی موجود و برطرف کردن مشکلات احتمالی است که می‌تواند پیشنهادات کاربردی خوبی برای آینده دوره و برنامه درسی داشته باشد. در نظام آموزشی، ارزشیابی جزء مشترک کلیه بخش‌های برنامه از نیازکاوی تا قالب سازی، اجرا، سنجش و نظارت است (نیشن و مکالیستر،2010 :3). ارزشیابی نقش تعیین کننده‌ای در بهبود مستمر کیفیت آموزشی دارد، لذا لازم است در برنامه‌های آموزش فارسی به غیر فارسی زبانان همواره مورد توجّه قرار گیرد. پژوهش حاضر نیز به منظور توصیف وضعیت کنونی آموزشگاه‌های آموزش زبان فارسی به غیر فارسی زبانان صورت گرفته است تا با توصیف آن بتوان نقاط قوّت و ضعف برنامه درسی در این مراکز را بررسی نموده، و راهکارهایی ارائه نمود. ب) مبانی نظری: شامل مرور مختصری از منابع، چهارچوب نظری، پرسش‌ها و فرضیه‌ها: مبنای نظری پژوهش حاضر مطابق آراء نیشن و مکالیستر(2010) است. به عقیده آن‌ها، ارزشیابی را باید مهم‌ترین قلمرو در برنامه درسی دانست. ارزشیابی می‌تواند نگاهی همه جانبه به دوره آموزشی داشته باشد تا تعیین کند که آیا آن دوره کفایت دارد یا خیر و یا دوره آموزشی در کجا نیازمند پیشرفت است. با توجّه به اهدافی که در ارزشیابی به دنبال آن هستیم، ارزشیابی به انواعی تقسیم می‌شود. مهم‌ترین آن‌ها، ارزشیابی تکوینی و تراکمی‌اند. هدف از ارزشیابی تکوینی شکل دادن یک برنامه آموزشی به منظور بهبود آن ، و هدف از ارزشیابی تراکمی، تهیه خلاصه‌‌ای از برنامه یا قضاوتی درباره کیفیت و دقّت یک برنامه آموزشی است. یکی از تصمیم‌هایی که فرد ارزشیاب یا سازمان ارزشیابی‌کننده باید اتّخاذ کند، تصمیم‌گیری درباره بلند مدّت و یا کوتاه مدّت بودن آن است. علاوه بر تمایز در ارزشیابی تکوینی / تراکمی و ارزشیابی کوتاه/ بلند مدّت ، تمایز سومی نیز وجود دارد که آن فرایندی/ برآیندی است. دو جنبه مهمی که در امر ارزشیابی باید بدان توجّه گردد، رضایت زبان‌آموزان و معلّمان است. بر این اساس، در این پژوهش دو پرسشنامه طراحی شده است که به دنبال پاسخ به این سوالات است: از منظر زبان‌آموزان، برنامه درسی موسسه دهخدا و موسسه المهدی تا چه حد متناسب با نیاز آن‌ها طراحی شده است؟ نگرش معلّمان و زبان‌آموزان این مراکز نسبت به برنامه درسی چگونه است؟ ج) روش تحقیق شامل جامعه آماری مورد تحقیق، نمونه‌گیری و روش‌های نمونه‌گیری، ابزار اندازه‌گیری، نحوه اجرای آن،‌شیوه گردآوری و تجزیه و تحلیل داده‌ها: پژوهش حاضر از نوع میدانی و مقایسه‌ای است. ابزاری که در این پژوهش استفاده شده‌ ، پرسشنامه می‌باشد. ارزشیابی در دو مرکز آموزش زبان فارسی به غیر فارسی زبانان( دهخدا و المهدی) به منظور توصیف و سپس مقایسه انجام شد. در مجموع 81 زبان آموز و 22 معلم در این پژوهش شرکت داشته‌اند. از این تعداد، 38 زبان آموز از موسسه دهخدا و 4? زبان آموز از مدرسه المهدی قم، به پرسشنامه پاسخ داده‌اند. تعداد معلّمان موسسه دهخدا 10 نفر و تعداد معلّمان مدرسه المهدی قم نیز 12 نفر بوده است. آزمودنی‌های پژوهش حاضر شامل فارسی‌آموزانی از چین، ایتالیا، آلمان، پاکستان، آذربایجان، هند، ترکیه و ... هستند. میانگین سن این گروه 25 سال است. همه آزمودنی‌ها در سطوح پیشرفته، در حال تحصیل هستند. پرسشنامه‌های پژوهش شامل دو پرسشنامه معلّمان، و پرسشنامه زبان‌آموزان می‌شد. پس از گردآوری پرسش‌نامه‌ها، داده‌ها گردآوری شده و برای آن‌ها نمودار کشیدیم. داده‌های گردآوری شده، به روش توصیفی-آماری تجزیه و تحلیل شده‌اند. ت) یافته‌های تحقیق:‌ توصیف داده‌ها و نتایج پرسشنامه‌ها، نشان داده است که به طور کلّی زبان‌آموزان مراکز دهخدا و المهدی از برنامه درسی خود راضی هستند. در این پژوهش، توجه به نیازهای ارتباطی، توجه به نیازهای عاطفی زبان‌آموزان، و توجّه به نیازهای حال و آینده زبان‌آموزان از جمله مواردی بود که به صورت ویژه به آن توجّه شد. اگرچه زبان‌آموزان المهدی بر این باورند که به نیازهای عاطفی آنان توجّه می‌گردد، امّا اکثر آنان معتقد بودند که به نیازهای ارتباطی آنان توجه نشده است. بیش از نیمی از آن‌ها نیز معتقدند نیازهای حال و آینده آنان در این مرکز آموزشی برطرف می‌گردد. در موسسه دهخدا زبان‌آموزان معتقدند به نیازهای ارتباطی آنان، و نیازهای حال و آینده‌شان توجّه می‌گردد، با این حال نیمی از آنان معتقدند نیازهای عاطفی آنان در این موسسه نادیده گرفته می‌شود. با این‌که نگرش کلّی زبان‌آموزان به برنامه درسی مثبت بوده‌است، اما این‌گونه به نظر می‌رسد که بیشتر معلّمان از برنامه درسی ارائه شده در این مراکز رضایت نداشته یا در این مورد اتّفاق نظر ندارند. پژوهش حاضر نشان می‌دهد معلّمان دهخدا،‌ نگرش مثبتی به معیارهای داده ‌قابل فهم، ساعت آموزشی، توجّه به نیازهای ارتباطی زبان‌آموزان،‌ توجّه به نیازهای حال و آینده زبان‌آموزان و معیار حرکت از ساده به دشوار داشته و معلّمان المهدی، نگرش مثبتی به معیارهای داده قابل فهم، لذّت‌بخش بودن یادگیری داشتند. ث) نتیجه‌گیری و پیشنهادات: برای نتیجه‌گیری کلّی می‌توان گفت، یافته‌های پژوهش حاضر نشان می‌دهد، برنامه درسی ارائه شده در دو مرکز آموزش زبان‌ فارسی به غیر فارسی‌زبانان در جلب رضایت زبان‌آموزان عملکرد موفقی داشته است و اکثر افراد به اکثر معیارها، نظر مثبتی داشتند. با این حال، این مراکز باید به خاطر داشته باشند جنبه مهم دیگر ارزشیابی، رضایت معلّمان است که تا حدودی این رضایت برآورده شده بود. با این وجود در بسیاری از موارد و معیارها، معلّمان عدم رضایت خود را اعلام کرده‌اند. در ایران، در زمینه ارزشیابی برنامه درسی، به خصوص آموزش زبان فارسی به غیر فارسی زبانان، کارهای بسیاری کمی انجام شده‌ است.
کد نوشتار : 318905