سرب (Pb) یکی از خطرناک‌ترین فلزات‌سنگین است که سلامت گیاهان، موجودات زنده و انسان را تهدید می‌کند. هدف از این پژوهش بررسی تاثیر تیمارهای مختلف کمپوست و لئوناردیت در یک خاک آلوده به سرب بر فعالیت بیولوژیک خاک بود. تهیه کمپوست مورد استفاده در دو مرحله شامل تلقیح بقایای مختلف گیاهی با قارچهای تجزیه‌کننده شامل تریکودرما گونه‌های T. ressei,، T. viride، T. harzianum ، سویه های Phanerochaet echrysosporium و Chaetomium globosum و بدنبال آن تلقیح کرم‌های خاکی در بسترهای آلی مختلف انجام شد. آزمایش به‌صورت طرح فاکتوریل با دو عامل (فلز در چهار غلظت 0، 250، 500 و 1000 میلی‌گرم بر کیلوگرم و کمپوست (C) در سه سطح (0، 20 و 40 تن در هکتار) و یا لئوناردیت (L) در سه سطح )0، 2% و 5% نسبت به جرم خاک) به‌صورت انکوباسیون به مدت 90 روز انجام گردید. پارامترهای تنفس میکروبی پایه (BR)، تنفس برانگیخته با سوبسترا (SIR)، کربن زیست‌توده میکروبی (MBC)، شاخص قابلیت دسترسی به کربن (CAI) و ضریب متابولیکی (qCO2) در نمونه‌های خاک با تیمارهای کمپوست و لئوناردیت اندازه گیری شدند. نتایج حاصل از مرحله تهیه کمپوست نشان داد شاخصهایی نظیر pH، C/N، کاهش و تعداد کرم‌های خاکی و تعداد کوکون به‌صورت معنی‌داری افزایش یافتند و از بین بقایای آلی مختلف کمپوست هرس درختان میوه برای آزمایش‌ انکوباسیون انتخاب گردید. نتایج اندازه‌گیری پارامترهای مختلف میکروبی در سطوح مختلف فلز و کمپوست و همچنین اثر متقابل آنها تفاوت معنی‌داری را نشان دادند. شاخصMBC اختلاف معنی داری در سطح 001/0 نشان داد به طوریکه MBCدر تیمار شاهد (C0Pb0) نسبت به تیمار C0Pb1000، 54% و نسبت به تیمار C40Pb1000 ، 3 % بالاتر بود. با بررسی درصداختلاف شدت تنفس میکروبی تیمارهای کمپوست نسبت به شاهد درسطوح مختلف سرب رفتار متفاوتی مشاهده گردید و شدت تنفس میکروبی تیمارهای C0Pb1000 و C40Pb1000 نسبت به تیمار شاهد به ترتیب ، 78% و 2% کاهش یافتند. هم‌چنین qCO2 تیمارهای ذکرشده نسبت به شاهد به ترتیب 40% و 13% افزایش یافت. روند مشابهی در شرایط کاربرد لئوناردیت مشاهده گردید. مقدار MBC در تیمارهای L0Pb1000 و L5 Pb1000 نسبت به تیمار شاهد به ترتیب ، 53% و 5/1% کاهش یافتند. تنفس میکروبی در در تیمار Pb1000 نسبت به شرایط بدون سرب 69% کاهش و در تیمار L5 نسبت به L0 33% افزایش نشان داد. به‌طور کلی در خاک‌های آلوده به سرب فعالیت بیولوژیک خاک به‌ویژه تنفس میکروبی و کربن بیومس میکروبی به شدت کاهش می‌یابد، لیکن کاربرد کمپوست و لئوناردیت در چنین خاک‌هایی سبب بهبود شاخص‌های میکروبی و رفع اثرات سمی آلودگی سرب گردید.