در اقتصاد دانش محور تولید، توزیع و کاربرد دانش عامل محرکۀ اصلی رشد اقتصادی، تولید ثروت و اشتغال در همه فعالیت‌های اقتصادی است. سرمایه اجتماعی با نقشی که در تسهیل همکاری و مشارکت افراد در سطوح مختلف فردی و سازمانی دارد، نقشی اساسی در تولید علم ایفا می‌کند. زیرا در عصر حاضر علم و فناوری بیش از هر دورۀ دیگری از خصلت‌های تاریخی خود یعنی تصادفی بودن و انفرادی بودن فاصله گرفته و به پدیده‌هایی جمعی تبدیل شده‌اند. به گونه‌ای که هنجارها، اعتماد و شبکه‌های اجتماعی که از ارکان سرمایه اجتماعی می‌باشند، در پیشرفت‌های علمی و فنی نقش مهمی ایفا می‌کنند. از دیگر مشخصه‌های اقتصاد دانش محور، غیررسمی شدن مبادلات می‌باشد. عوارض ناشی از کمبود سرمایه اجتماعی در اقتصاد به صورت کمبود اعتماد، رکود تجارت، عدم تقسیم‌کار و تخصص‌گرایی، عدم پایبندی به قراردادها و عدم تضمین حقوق مالکیت قابل مشاهده است. عدم تحقق تقسیم‌کار به میزان کافی، سبب عدم تخصص‌گرایی و این امر نیز سبب عدم تولید و عرضۀ دانش و به ویژه دانش ضمنی به میزان کافی می‌گردد. عدم تضمین حقوق مالکیت نیز ساختار انگزیشی افراد را از تولید، به ویژه تولید کالاها و خدمات غیرمحسوس که اتفاقاً در اقتصاد دانش بنیان، بیشترین اهمیت را به خود اختصاص می‌دهند، به سمت سایر فعالیت‌ها سوق می‌دهد. اختلال در روند خلق میزان کافی از دانش، یک عامل مهم در عدم تحقق اقتصاد دانش بنیان است. سرمایه اجتماعی به عنوان مجموعۀ هنجارهای اجتماعی که اعتماد و پایبندی به تعهدات را به بار می‌آورد و موجب تسهیل روابط به طور عام و مبادلات و همکاری‌های اقتصادی به طور خاص می‌شود، می‌تواند نقش مهمی در شکل‌گیری مبادلات و همکاری‌ها در این عصر داشته باشد. لذا جهت وارد شدن به اقتصاد دانش محور، سیاست‌گذاری برای ایجاد سرمایه اجتماعی و برنامه‌ریزی جهت پایش مستمر و ارتقاء کیفیت آن ضروری است. در این پژوهش برای گردآوری اطلاعات مورد نیاز از روش کتابخانه‌ای و اسنادی استفاده می‌شود. روش تحقیق توصیفی ـ تحلیلی می‌باشد. مبانی نظری پژوهش،چارچوب و دستاوردهای اقتصاد نهادی است. نقش، اهمیت و جایگاه سرمایه اجتماعی، در عصر اقتصاد دانش محور تبیین می‌شود و بر اساس مبانی نظری به معرفی شاخص‌هایی در حوزۀ اقتصاد برای ارزیابی سطح سرمایه اجتماعی در جامعه پرداخته می‌شود. یافته‌های این پژوهش عبارتند از: 1- یکی از پیش‌نیازهای تحقق اقتصاد دانش محور، وجود سطح کافی و اثربخش از سرمایه اجتماعی است. 2- سرمایه اجتماعی از مجراهای تسهیل ارتباطات و همکاری بین بنگاه‌ها کاهش هزینه‌های مبادله، تضمین حقوق مالکیت(فکری)، فراهم کردن زمینه‌های ایجاد سرمایه انسانی و ترغیب افراد به انتقال ایده‌ها، موجب تحقق اقتصاد دانش محور می‌گردد. 3- شاخص‌های اقتصادی نرخ بیکاری، نرخ تورم، میزان حفاظت از حقوق مالکیت، میزان مالیات در تأمین مخارج دولت، اندازه بنگاه‌ها، جرائم اقتصادی، درصد اجرای برنامه‌های دولت، شاخص‌های اقتصادی مناسبی برای تشخیص وضعیت سرمایه اجتماعی هستند. 4- بر اساس شاخص‌های پیشگفته، سطح سرمایه اجتماعی در ایران پایین است. 5- سطح پایین سرمایه اجتماعی در ایران از طریق سطح پایین خلق دانش، وضعیت نامناسب کارآفرینی نوآورانه، سطح پایین تعاملات و همکاری‌های علمی، کوچک بودن بنگاه‌ها و عدم ایجاد تخصص و بالا بودن آمار مهاجرت نیروی متخصص، منجر به عدم تحقق اقتصاد دانش محور در ایران شده است.
کد نوشتار : 258072