در چارچوب برنامه پنجساله پنجم توسعه (۹۳- ۱۳۸۹) اصول مشخصي در سياست صادراتي نفت و گاز كشور مورد تأكيد قرار گرفته است. از جمله اين اصول، بهبود روش‌هاي بازاريابي نفت‌خام و ارتقاي جايگاه ايران در بازار جهاني نفت است كه در صورت تحقق، به ايجاد تحول عمده در بخش صادرات صنعت نفت كمك خواهد كرد. تلاش براي تحقق اهداف صنعت نفت در چارچوب يك نظام برنامه‏ريزي استراتژيك با در نظرگرفتن عوامل محيطي (قوت،ضعف، فرصت و تهديد) و رعايت پويايي براي پاسخگويي به تغييرات محيطي درجهت نيازهاي صنعت در روند تكاملي فعاليت هاي خود از جمله موارد ديگري است كه در اين رابطه تاثير گذار است. نفت ، علاوه بر اينكه منبع عمده تأمين انرژي در دنياي امروز است ، به عنوان يك كالاي سياسي - اقتصادي همواره به‏ عنوان يك موضوع جنجال‏ برانگيز مورد توجه محافل سياسي جهان بوده و هر كس بر اساس توان و منافع خود از زاويه خاصي به آن پرداخته است. از سوي ديگر نفت‏خام به لحاظ فني و اقتصادي داراي شرايط و ويژگي هايي است كه آن را از ساير كالاها و مواد خام متمايز مي سازد و مستلزم ملاحظات و بررسي خاصي است. از جمله ويژگيهاي ديگر اقتصادي، مسئله سياست‏هاي بازاريابي نفت‏خام و فرآورده كشور است بدين ترتيب كه ايران در مواجهه با تحريم‏هاي نفتي آمريكا و بر حسب محدوديت‏هاي مالي فعلي و سنت‏هاي گذشته ناشي از جنگ، سياست‏هايي را در زمينه بازاريابي نفت‏خام و فرآورده كشور در پیش گرفته كه بيشتر مناسب كشورها و يا شركتهاي كوچك و حاشيه‏اي فعال در بازار بين‏المللي نفت است و برازنده كشوري كه بعد از عربستان و نروژ در رديف سومين صادركننده بزرگ جهان است، نیست .البته بخشي از تمهيدات اختيار شده, اجتناب‏ناپذير بوده و بعضا در حال حاضر نيز در حد محدودتر, توجيه‏پذير است, ولي ادامه سياست‏هاي گذشته با توجه به تغييرات عظيم در صحنه بين‏المللي و شرايط داخلي و خارجي كشور، به صلاح نیست و لازم است در اين ارتباط از سياستها و استراتژي هاي جديدتري بهره‏گيري شود. ويژگي‏هاي خاص نفت‏خام ، همچون شناخته شده بودن توليدكنندگان و مصرف كنندگان عمده و بازارهاي مبادله ، محدوديت توليد و عرضه ، پيوند با مسايل سياسي و ... برخي از دست اندركاران تجارت نفت خام ايران را متقاعد كرده كه بازاريابي به مفهوم آنچه در مورد ساير كالاها وجود دارد، در مورد نفت مصداقي ندارد . بنابراين نظام بازاريابي نفت‏خام ايران، بر پايه مذاكره، چانه‏زني و معامله با مشتريان مشخص و شناخته شده و در بسياري از موارد بر اساس مراجعه مشتريان، شكل گرفته است. در اين نظام، قيمت‏گذاري بر اساس قيمت‏هاي برخي از نفت‏خام هاي شاخص بازار است. سيستم تجارت نفت‏خام و فرآورده شركت ملي نفت ايران، به منظور ارتقاء جايگاه ايران در بازار جهاني نفت، حداكثر كردن منافع ملي كشور، استفاده از فرصت‏هاي موجود در بازارهاي جهاني و حداقل كردن ريسك نوسانات بازار، الزاما بايستي بازاريابي نفت‏خام و فرآورده را در تمامي ابعاد آن همچون تحقيقات بازاريابي شامل مطالعه دائمي تحولات بازارها و مشتريان بالقوه و بالفعل، بررسي دائمي عملكرد رقبا و خريداران عمده، بهبود روش‏هاي نوين بازاريابي، يافتن روشهاي بهينه فروش و قيمت‏گذاري و تعريف استراتژي بين المللي بازاريابي نفت‏خام و فرآورده را به‏طور جدي در دستور كار خود قرار دهد. بطور کلی می توان گفت ، نفت در طول حیات 152 ساله خود ، در یک فرایند صنعتی استخراج شده و همواره بعنوان یک کالای سیاسی ، بازرگانی در صحنه بین المللی حضور داشته است . بنابراین ویژگیهای صنعتی ، سیاسی ، بازرگانی و بین المللی از اجزاء و لوازم تفکیک ناپذیر صنعت و بازاریابی بین المللی نفت بوده و می بایستی در تمامی مطالعات مربوط به آن توأماً و بطور جامع مورد امعان نظر قرار گیرد. این تحقیق فرآیندی را برای تجزیه و تحلیل کمی SWOT برای مواقعی که وابستگی درونی بین عوامل استراتژیک وجود دارد را نشان می دهد . الگوریتم پیشنهادی از فرآیند تحلیل شبکه ای ( ANP ) استفاده می کند و اجازه می دهد اندازه گیری در شرایطی که وابستگی بین عوامل استراتژیک وجود دارد ، انجام شود . مدل شبکه ارائه شده در این تحقیق به منظور تجزیه و تحلیل SWOT از چهار سطح ، هدف ( بهترین استراتژی )در سطح اول ، عوامل SWOT و زیر معیارهای SWOT به ترتیب در سطوح دوم و سوم و آخرین سطح از گزینه های استراتژیک تشکیل شده است . جهت تعیین وزن های عوامل SWOT بر اساس روش ANP پرسشنامه ای به صورت مقایسات زوجی با مقیاس 9 تایی طراحی و توسط 42 نفر از متخصصین بازاریابی و فروش شرکت ملی نفت ایران تکمیل گردید . پس از آن میانگین نظرات متخصصین ، با استفاده از روش میانگین هندسی برآورد و بر اساس روش ANP استراتژی های بازاریابی مناسب برای شرکت ملی نفت ایران تعیین شد .
کد نوشتار : 203125