اصطلاحات از جمله مقولات پرکاربرد در زبان روزمره هستند و نقش بسیار مهمی در تسهیل و تسریع فرایند ارتباط دارند. معمولاً اصطلاحات را عباراتی توصیف می‌کنند که معنای آنها برابر با مجموع معنای اجزای تشکیل‌دهنده‌ی آن نیست. دیدگاه‌های مختلفی نسبت به اصطلاحات وجود دارد. در دیدگاه سنتی، اصطلاحات مقولاتی کاملاً بخش‌ناپذیر و مبهم به ‌شمار می‌روند که معنایشان قراردادی است و هیچ ارتباطی با اجزای آنها ندارد. اما از منظر دیدگاه‌های جدید، معنای بسیاری از اصطلاحات را می‌توان تا حدی، از معنای کلمات تشکیل‌دهنده‌ی آنها دریافت. یکی از این نگرش‌های نوین، رویکرد زبانشناسی شناختی است. در این رویکرد، اصطلاحات مقولاتی نظام‌مندند و ریشه در نظام مفهومی انسان دارند. به علاوه، در بسیاری از اصطلاحات، ساز و‌کارهای شناختی، انگیزه‌ی معنایی به کار رفته در آنها هستند. بنابراین با تکیه بر این ساز و‌کارها و دانش و شناختی که انسان از جهان پیرامون خود کسب می‌کند، می‌توان معنای بسیاری از اصطلاحات را دریافت. در این پژوهش به بررسی اصطلاحات زبان فارسی از دیدگاه زبانشناسی شناختی پرداختیم. اصطلاحات مورد بررسی در این تحقیق از فرهنگ دو جلدی فارسی عامیانه، نوشته‌ی ابوالحسن نجفی گرفته شده‌اند. ابتدا این اصطلاحات از دیدگاه نانبرگ، ساگ و واسو(1994) بررسی شده‌اند. آنها اصطلاحات را به دو دسته‌ی عبارات ترکیبی اصطلاحی و عبارات اصطلاحی تقسیم کرده‌اند. این تقسیم‌بندی، در تعدادی از اصطلاحات پیکره‌ی معرفی شده، مورد بررسی قرار گرفت و ملاحظه شد که در زبان فارسی نیز قابل اعمال است. سپس دیدگاه زبانشناسی شناختی و به طور اخص رویکرد کووکسس(2002) مورد بررسی قرار گرفت. او ساز و‌کارهای شناختی استعاره، مجاز و دانش متعارف را به عنوان انگیزه‌ی معنایی شکل‌گیری اصطلاحات مطرح کرده است. هر یک از این ساز و‌کارها و کاربرد آن در اصطلاحات توضیح داده شده است. اصطلاحاتی که از پیکره‌ی نام برده گرفته شده‌اند، از لحاظ وجود هر یک از این ساز و‌کارها مورد بررسی قرار گرفتند و نقش هر کدام در اصطلاحات مشخص شد. در نهایت، تعدادِ اصطلاحاتی که در دسته ی عبارات ترکیبی اصطلاحی یا عبارات اصطلاحی قرار می‌گیرند، و همچنین تعداد اصطلاحاتی که در آنها یکی از ساز و‌کارهای شناختی استعاره، مجاز و دانش متعارف وجود دارد، در جدولی مشخص شده است. نهایتاً، طبق بررسی‌های انجام شده معلوم شد، عوامل بخش‌پذیری معنایی، استعاره، مجاز و دانش متعارف، در تعیین معنای اصطلاحات دخیل هستند. بر همین اساس، نگارنده اصطلاحات را به لحاظ معنایی به دو دسته‌ی شفاف و تیره تقسیم‌بندی کرده است. به این ترتیب که اصطلاحات ترکیبی اصطلاحی (که بخش‌پذیرند) را به همراه اصطلاحاتی که حاوی استعاره و یا مجاز و یا دانش متعارف هستند، به لحاظ معنایی در دسته‌ی اصطلاحات شفاف، و عبارات اصطلاحی را در دسته‌ی اصطلاحات تیره قرار داده است.
کد نوشتار : 186662