دانشکده علوم اجتماعی و اقتصادی گروه جامعه شناسی پایان نامه برای دریافت درجه کارشناسی ارشد بررسی عوامل جامعه شناختی موثر بر نگرش زیست محیطی دانش آموزان پایه سوم مقطع متوسطه شهر تهران استاد راهنما :‌ جناب آقای دکتر امیر ملکی استاد مشاور :‌ جناب آقای دکتر شبیری دانشجو : فرزانه اسماعیلی شهریور 1388 تقدیر و سپاس قبل از هر کس خدای را سپاس که با همه نا توانی هایم یاریم نمود که این مسئولیت را به پایان برسانم. و تقدیر به عمل می آورم از مقام والای استاد : از زحمات بی دریغ اساتید گرانقدر جناب آقای دکتر امیر ملکی و جناب آقای دکتر سید محمد شبیری و تمام کسانی که به لطف و عنایت آنان، سختی ها و مشکلات رنگ باخته و راهی به انجام و قصدی به فرجام رسید، صمیمانه تشکر می نمایم. چکیده پژوهش حاضر به منظور بررسی عوامل جامعه شناختی موثر بر نگرش زیست محیطی دانش آموزان پایه سوم مقطع متوسطه شهر تهران اجراء گردیده است. در این راستا 7 فرضیه مبنی بر وجود تفاوت معنادار بین نگرش زیست محیطی دانش آموزان دختر و پسر ‌(فرضیه اول )،‌ وجود رابطه مثبت بین آگاهی زیست محیطی با نگرش زیست محیطی ( ‌فرضیه دوم )‌ و اولویت ارزشی با نگرش زیست محیطی (‌فرضیه سوم)، وجود تفاوت معنادار بین آگاهی زیست محیطی دانش آموزان دختر و پسر (‌فرضیه چهارم )، وجود رابطه بین پایگاه اقتصلادی – اجتماعی با اولویت ارزشی دانش آموزان (‌فرضیه پنجم )،‌وجود تفاوت معنادار بین آگاهی زیست محیطی ( ‌فرضیه ششم ) و اولویت ارزشی (‌ فرضیه هفتم ) دانش آموزان دختر و پسر مطرح شده است. روش پژوهش از نوع پیمایشی می باشد. به منظور بررسی فرضیات فوق از میان کلیه دانش آموزان مقطع متوسطه از شاخه نظری (‌53956 نفر ) که جامعه آماری را تشکیل می دهند،‌ تعداد 366 نفر با استفاده از روش نمونه گیری خوشه ای چندمرحله ای انتخاب گردید. پس از تحلیل و بررسی داده های جمع آوری شده ، هریک از فرضیه ها با استفاده از آزمونهای t گروههای مستقل، تحلیل واریانس، ‌آزمون های همبستگی پیرسون، ‌اسپیرمن، ‌t کندال و تحلیل رگرسیون چند متغیره مورد بررسی قرار گرفتند. در نهایت، ‌فرضیه اول، دوم، چهارم، پنجم و ششم به تأیید رسیده و فرضیه های سوم و هفتم مورد تأیید قرار نگرفتند. بنابراین می توان گفت بین نگرش و آگاهی زیست محیطی دانش آموزان دختر و پسر تفاوت معنادار وجود دارد و دختران به طور معناداری نگرش زیست محیطی مثبت تری نسبت به پسران دارند و آگاهی زیست محیطی آنها بالاتر از پسران می باشد. بین آگاهی زیست محیطی و نگرش زیست محیطی رابطه مثبت و معنادار وجود دارد، بین آگاهی زیست محیطی دانش آموزان در رشته های مختلف شاخه نظری تفاوت معنادار وجود داشته و دانش آموزان رشته تجربی و ریاضی به طور معناداری از دانش آموزان رشته علوم انسانی اگاهی زیست محیطی بیشتری دارند و میان پایگاه اقتصادی – اجتماعی دانش آموزان و اولویت ارزشی آنها رابطه معناداری وجود دارد. فصل اول : کلیات تحقیق بیان مسأله ......................................................................................................................................................... 2 ضرورت انجام تحقیق ................................................................................................................................... 4 اهداف ...................................................................................................................................................................7 فصل دوم : چارچوب نظری و پژوهشی بخش اول : پیشینه‌ی پژوهشی تحقیق ........................................................9 1 – 1 پژوهشهای خارجی ....................................................................................................................... 9 1 – 2 پژوهشهای داخلی ..........................................................................................................................26 بخش دوم : چهارچوب نظری .............................................................. 31 1 - نگرش زیست محیطی .................................................................................................................... 31 1 – 1 نگرش؛ تعاریف، ‌انواع و نظریه ها ................................................................................. 31 1 – 2 نظریه های نگرش زیست محیطی .............................................................................. 35 2- اکوفمنیسم؛ تفاوتهای جنسی و نگرش زیست محیطی ...........................................................43 3 - ارزشها (فرامادیگرایی ) و نگرش زیست محیطی ................................................................ 46 4 - پارادایم زیست محیطی جدید ..................................................................................................... 50 5 - پایگاه اقتصادی – اجتماعی و نگرش زیست محیطی ......................................................... 56 6 - آگاهی زیست محیطی و نگرش زیست محیطی ............................................................... 58 6 – 1 دانش زیست محیطی ....................................................................................................... 59 7- رابطه نگرش و رفتار زیست محیطی ........................................................................................ 63 بخش سوم : مدل تحلیلی و تدوین فرضیات .......................................... 66 فرضیه ها .....................................................................................................................................................69 فصل سوم : روش شناسی روش تحقیق .......................................................................................................................................................71 جامعه آماری..................................................................................................................................................... 71 حجم نمونه ....................................................................................................................................................... 71 روش نمونه گیری ......................................................................................................................................... 72 ابزار گردآوری داده ها ................................................................................................................................72 روش تجزیه و تحلیل داده ها ...................................................................................................................73 تعاریف مفاهیم وسنجش متغیرها ........................................................................................................... 74 پایگاه اقتصادی – اجتماعی ............................................................................................................................71 جنسیت ........................................................................................................................................................ 74 رشته تحصیلی ...........................................................................................................................................74 آگاهی زیست محیطی ..........................................................................................................................75 اولویت ارزشی .........................................................................................................................................75 نگرش زیستمحیطی ............................................................................................................................... 77 فصل چهارم : تجزیه و تحلیل داده ها بخش اول : سیمای نمونه آماری ( توصیف داده ها ) 1 - ویژگیهای اقتصادی – اجتماعی 1 – 1 جنسیت ............................................................................................................................ 79 2 – 1 رشته تحصیلی .................................................................................................................80 3 – 1 محل سکونت ..................................................................................................................80 4 - 1 تحصیلات پدر ..................................................................................................................81 5 – 1 شغل پدران ......................................................................................................................82 6 – 1 درآمد پدران ................................................................................................................83 2 – فرامادیگرایی ................................................................................................................................84 3 - نگرش زیست محیطی .............................................................................................................85 4 - آگاهی زیست محیطی .............................................................................................................88 5 - پایگاه اقتصادی – اجتماعی .......................................................................................................91 6 - رفتار زیست محیطی .............................................................................................................. 93 7 - دغدغه زیست محیطی .........................................................................................................96 بخش دوم : آزمون فرضیات.................................................................99 1 - جنسیت و نگرش زیست محیطی ........................................................................................99 2 - آگاهی و نگرش زیست محیطی ...................................................................................... 102 3 –اولویت ارزشی و نگرش زیست محیطی ...................................................................... 104 4- آگاهی زیست محیطی و رشته تحصیلی ........................................................................105 5 - پایگاه اقتصادی – اجتماعی و اولویت ارزشی ...............................................................108 6 - آگاهی زیست محیطی و جنسیت ...................................................................................110 7 - فرامادیگرایی و جنسیت .....................................................................................................112 بخش سوم : یافته های جانبی ............................................................113 1 - نگرش زیست محیطی و محل سکونت ....................................................................113 2- آگاهی زیست محیطی و محل سکونت ......................................................................116 3 - جنسیت و رفتار زیست محیطی ....................................................................................120 4 - دغدغه و رفتار زیست محیطی ....................................................................................122 5 - دغدغه زیست محیطی و نگرش زیست محیطی .................................................124 6- نگرش زیست محیطی و رفتار زیست محیطی .......................................................126 بخش چهارم : تحلیل مسیر ................................................................128 فصل پنجم : بحث و نتیجه گیری مقدمه .......................................................................................................................................................134 بحث و بررسی فرضیه اول ..............................................................................................................137 بحث و بررسی فرضیه دوم ............................................................................................................138 بحث و بررسی فرضیه سوم ...........................................................................................................139 بحث و بررسی فرضیه چهارم ....................................................................................................... 140 بحث و برسری فرضیه پنجم ..........................................................................................................141 بحث و بررسی فرضیه ششم ........................................................................................................142 بحث و بررسی فرضیه هفتم .........................................................................................................142 محدودیت های پژوهش .................................................................................................................144 پیشنهادات پژوهشی ...........................................................................................................................144 فهرست جداول و نمودارها جدول 1 - 4 توزیع دانش آموزان بر حسب جنسیت ...........................................................................................79 جدول 2- 4 توزیع دانش آموزان بر حسب رشته تحصیلی ..............................................................................80 جدول شماره3 – 4 توزیع دانش آموزان بر حسب محل سکونت .................................................................80 جدول شماره 4 – 4 توزیع پدران بر حسب میزان ت تحصیلات .....................................................................81 جدول شماره 5 - 4 توزیع پدران بر حسب رده شغلی ......................................................................................82 جدول شماره 6 - 4 توزیع پدران بر حسب میزان درآمد ..............................................................................83 جدول 7 - 4 توزیع پاسخگویان بر حسب اولویت ارزشی ...................................................................................84 جدول شماره 8 - 4آماره های توصیفی نگرش زیست محیطی دانش آموزان ........................................85 شکل شماره 1 - 4 بافت نگار توزیع پاسخگویان بر حسب نگرش زیست محیطی ....................................85 جدول شماره 9 - 4 توزیع پاسخگویان بر حسب نگرش زیست محیطی ......................................................86 نمودار 1 - 4 توزیع پاسخگویان بر حسب نگرش زیست محیطی ................................................................87 جدول شماره10 - 4آماره های توصیفی آگاهی زیست محیطی دانش آموزان ......................................88 شکل شماره 2 - 4 بافت نگار توزیع پاسخگویان بر حسب آگاهی زیست محیطی .....................................88 جدول شماره11 - 4 توزیع پاسخگویان بر حسب نمرات آگاهی زیست محیطی ......................................89 نمودار 2 - 4 توزیع پاسخگویان بر حسب آگاهی زیست محیطی ..................................................................90 جدول شماره 12 - 4 آماره های توصیفی پایگاه اقتصادی – اجتماعی .........................................................91 شکل شماره 3 - 4 بافت نگار توزیع پاسخگویان بر حسب پایگاه اقتصادی - اجتماعی .............................91 جدول 13 - 4 توزیع نمرات پاسخگویان بر حسب پایگاه اقتصادی - اجتماعی ............................................. 92 نمودار شماره 3 - 4 توزیع نمرات پاسخگویان بر حسب پایگاه اقتصادی – اجتماعی .............................. 92 جدول شماره14 - 4آماره های توصیفی رفتار زیست محیطی دانش آموزان .........................................93 شکل شماره 4 – 4 بافت نگار توزیع پاسخگویان بر حسب رفتار زیست محیطی .....................................93 جدول شماره 15 - 4 توزیع پاسخگویان بر حسب نمرات رفتار زیست محیطی .....................................94 نمودار شماره 4 – 4 توزیع پاسخگویان بر حسب نمرات رفتار زیست محیطی .......................................95 جدول شماره 16 - 4 آماره های توصیفی دغدغه زیست محیطی ..............................................................96 شکل شماره 5 - 4 بافت نگار توزیع پاسخگویان بر حسب دغدغه زیست محیطی .................................96 جدول 17 - 4 توزیع پاسخگویان بر حسب نمرات دغدغه زیست محیطی ........................................97 نمودار شماره 5 - 4 توزیع پاسخگویان بر حسب دغدغه زیست محیطی ...........................................98 جدول شماره 18 – 4 توزیع جمعیت نمونه بر حسب نگرش زیست محیطی به تفکیک جنسیت ....................................................................................................................................................................99 جدول شماره 19 - 4 مقایسه میانگین نگرش زیست محیطی دو گروه پاسخگویان دختر و پسر......................................................................................................................................................100 جدول شماره 20 - 4 توزیع جمعیت نمونه بر حسب نگرش و آگاهی زیست محیطی ................102 جدول شماره 21 - 4ضریب رگرسیونی آگاهی زیست محیطی با نگرش زیست محیطی ..........103 جدول شماره 22 - 4 توزیع پاسخگویان بر حسب اولویت ارزشی و نگرش زیست محیطی .......104 جدول شماره23 - 4 آنالیز واریانس میزان آگاهی زیست محیطی در بین دانش آموزان رشته های مختلف تحصیلی......................................................................................................................................105 جدول 24 - 4 آزمون تعقیبی شفه جهت بررسی آگاهی زیست محیطی در بین دانش آموزان رشته های مختلف .....................................................................................................................................................106 جدول شماره 25 - 4 توزیع پاسخگویان بر حسب اولویت ارزشی به تفکیک پایگاه اقتصادی – اجتماعی.....................................................................................................................................................109 جدول شماره 26 - 4 توزیع پاسخگویان بر حسب آگاهی زیست محیطی به تفکیک جنسیت...............................................................................................................................................................................110 جدول شماره 27 -4 مقایسه میانگین اگاهی زیست محیطی بین دختران و پسران .....................111 جدول شماره 28 - 4 توزیع پاسخگویان بر حسب اولویت ارزشی به تفکیک جنسیت .................. 112 جدول شماره 29 - 4 توزیع پاسخگویان بر حسب نگرش زیست محیطی به تفکیک محل سکونت..............................................................................................................................................................................114 جدول شماره 30 - 4 آنالیز واریانس نمرات شاخص نگرش زیست محیطی در بین دانش آموزان نقاط مختلف شهر تهران ......................................................................................................................................... 114 جدول شماره 31 - 4 توزیع پاسخگویان بر حسب آگاهی زیست محیطی به تفکیک محل سکونت .....117 جدول شماره 32 - 4 آنالیز واریانس میزان آگاهی زیست محیطی در بین دانش آموزان نقاط مختلف شهر تهران ....................................................................................................................................................118 جدول 33 - 4 آزمون تعقیبی شفه جهت بررسی آگاهی زیست محیطی در بین دانش آموزان نقاط مختلف شهر تهران ..............................................................................................................................................118 جدول34 - 4 توزیع نمونه اماری بر حسب رفتار زیست محیطی و جنسیت ....................................120 جدول 35 - 4 آزمون t مربوط به بررسی تأثیر جنسیت بر رفتار زیست محیطی ........................121 جدول 36- 4 توزیع جمعیت نمونه برحسب دغدغه و رفتار زیست محیطی ...................................123 جدول 37 - 4 ضریب رگرسیونی مربوط به دغدغه زیست محیطی و رفتار زیست محیطی.....................123 جدول شماره 38 - 4 توزیع جمعیت نمونه نگرش زیست محیطی و دغدغه زیست محیطی .................125 جدول 39 - 4 ضریب رگرسیونی نگرش زیست محیطی و دغدغه ..................................................125 جدول 40- 4 توزیع جمعیت نمونه بر حسب نگرش و رفتار زیست محیطی ..................................126 جدول 41- 4 ضریب رگرسیونی نگرش زیست محیطی و رفتار زیست محیطی .........................127 جدول 42 - 4 تبیین نگرش زیست محیطی با استفاده از جنسیت و آگاهی ...................................129 جدول 43 - 4 متغیرهای وارد نشده به معادله ...........................................................................................129 جدول 44- 4 تبیین آگاهی زیست محیطی با استفاده از جنسیت، رشته تحصیلی و محل سکونت ........130 جدول 45- 4 مغیر وارد نشده به معادله ......................................................................................................130 جدول 46 - 4 تبیین آگاهی زیست محیطی با استفاده از جنسیت و اولویت ارزشی ..................131 جدول 47 - 4 متغیرهای وارد نشده به معادله ...........................................................................................131 بیان مسأله در طول تاریخ برای مدت‌های بسیار زیادی مسائل زیست‌محیطی نادیده انگاشته می‌شد، اما امروز مسائل زیست‌محیطی به دلیل وابستگی متقابل و غیر قابل تفکیک محیط زیست با مباحث کلان انسانی از جمله ؛ فرهنگ،‌اقتصاد، توسعه و سیاست و بسیاری دیگر از جنبه های مادی و معنوی حیات انسان، توجه بسیاری از پژوهشگران من‌جمله جامعه‌شناسان را به خود جلب کرده است. نگاه به نگرانیهای زیست محیطی از افق های فرهنگی، دگرگونی نگرش ها، هنجارها و به ویژه رفتارهای پیرامون مسأله را می طلبد. بدین دلیل مخاطرات زیست محیطی نتیجه مداخله انسان است که تنها از طریق تغییر تلقی ها و رفتارهای انسان می توان بر آن غلبه کرد. برای بازسازی رفتار انسان ضروری است که نگرش او متحول گردد، زیرا رفتارهای هماهنگ با محیط زیست مستقیماً ریشه در تفکر آدمیان دارد. " و نگرش افراد به محیط زیست از جمله متغیرهای مهم در خصوص پیش بینی رفتار محیطی است. " ( شولتز و زلزنی ،‌1999. به نقل از رضوانی، 1384). در بررسی نگرش زیست محیطی، توجه به مولفه های تأثیرگذار بر نگرش افراد حائز اهمیت می باشد. یکی از عوامل تأثیرگذار جنسیت افراد می باشد. در خصوص رابطه جنسیت و نگرش زیست محیطی، تئوری اکوفمنیسم بیان می کند که زنان بالقوه در مقایسه با مردان بیشتر طرفدار محیط زیست هستند ( رضوانی،‌ 1384 ) . یکی دیگر از متغیرهای مهم شکل دهنده نگرش زیست محیطی فرد پایگاه اقتصادی – اجتماعی است. بدین صورت که طبقه اجتماعی مربوط به خانواده افراد با نگرش آنها رابطه دارد. نتایج پژوهشهای تامپسون و ستینگر (‌1985 )‌ و اسکات و ویلتز (‌1991 ) ‌تأییدی بر این امر بوده و رابطه مثبتی بین درآمد و رفتار مثبت محیطی نشان داده است. درکنار تأثیر عواملی که در بالا اشاره شد،‌ می بایست به تأثیر متغیر اولویت ارزشی در شکل گیری نگرش افراد توجه داشت و آن را از عوامل مهم و تعیین کننده نگرش ها برشمرد. به بیان دیگر، نگرش به محیط ریشه در سیسم ارزشی افراد دارد و اگر ارزش های شخص مبتنی بر ارزش های فرامادی باشد، نگرش زیست محیطی در وی تقویت می گردد. در این خصوص برخی محققان نظیر اینگلهارت بیان می کنند که علاقه به محیط زیست ارزشی فرامادی است و نگرش های محیط مدارانه در بین افراد مرفه وجود دارد. زیرا نیازهای مادی آنها ارضاء شده است. آگاهی زیست محیطی نیز، ‌از دیگر متغیرهایی است که در شکل گیری نگرش زیست محیطی افراد موثر است. آگاهی زیست محیطی به عنوان یک ضرورت برای نگرش مثبت زیست محیطی قلمداد می شود و فقدان آگاهی سدی برای نگرش های محیط گرایانه است. در واقع دانش انسان به محیط نوع نگرش وی را متأثر می سازد (‌آیزن،‌1989 ). مطالعات سیرز نشان می دهد که تغییر در دانش موجب تغییر در نگرش و تغییر در نگرش موجب تغییر در رفتار فردی می شود. پس نگرش فرد زمانی قابل تغییر است که دانش فرد تغییر کرده باشد و این امر جز در سایه آموزش و پرورش امکان پذیر نمی باشد. بدین ترتیب در ساخت نگرش ها،‌ بر روی چند متغیر می توانیم متمرکز شویم که مهمترین آنها جنسیت،‌ پایگاه اقتصادی – اجتماعی و رشته تحصیلی به عنوان متغیرهای مستقل و آگاهی زیست محیطی و اولویت ارزشی به عنوان متغیرهای واسطه ای می باشند. تحقیق حاضر با علم به اهمیت مسائل مذکور در صدد "‌بررسی نگرش زیست محیطی در بین دانش آموزان مقطع متوسطه " می باشد. زیرا این افراد به صرف اینکه نوجوان هستند، فرایند شکل گیری شخصیت شان در حال انجام شدن است و مساعد داشتن یک دسته نگرش های خاص می باشند. مثلاً موریس دبس این دوره را دوره گسترش سریع افق فکری نام نهاده است. همچنین توجه به مسائل سیاسی و اجتماعی و ارزش های فرهنگی از خصوصیات بارز این دوره می باشد. بدین ترتیب بر اساس نگاهی جامع به دوره نوجوانی و اقتضائات آن می توان الگوی نوینی از رفتار و نگرش در فرد به وجود آورده و به طور فزاینده ای احساس مسئولیت نسبت به محیط زیست را در این گروه سنی پروراند تا حافظ سیاستهای حفاظت از محیط زیست شده و نسل های آتی نیز از این امر منتفع گردند. بنابراین در این تحقیق به دنبال پاسخگویی به سئوالات زیر می‌باشیم: - نگرش زیست‌محیطی افراد چگونه است؟ - آیا اولویت ارزشی افراد با نگرش زیست‌محیطی آنها رابطه دارد؟ - آیا دانش زیست‌محیطی افراد با نگرش زیست‌محیطی آنها رابطه دارد؟ - آیا پایگاه‌ اقتصادی اجتماعی افراد با نگرش زیست‌محیطی آنها رابطه دارد؟ - آیا بین دو جنس از نظر نگرش زیست‌محیطی تفاوت وجود دارد؟ ضرورت انجام تحقیق اجتماعی بودن انسان ایجاب می کند که همواره دارای کنش متقابل با همنوعان خود باشد،‌کنش و رفتاری که می بایست در یک بستر و محیط مشترک شکل گیرد. از این رو تک تک افراد جامعه چه به شکل فردی و چه به صورت جمعی با محیط اطراف خود تعامل دارند، ‌اما مدتهاست انسان با نام پیشرفت و به دست تکونولوژی تعامل میان خود و طبیعت را به تعارض تبدیل کرده است و د رتعارض میان انسان و طبیعت، ‌این انسان است که از پا در می آید. با توجه به قدرت تفکر و تعقل انسان، چنین انتظار می رفت که بشر هر روز بیش از گذشته به قدرتی تبدیل شود که بتواند معیارهای ارزشمند محیط زیست را حفاظت و بهبود بخشد. اما بالعکس به نظر می رسد که انسان به طور روز افزون به نیرویی مقتدر تبدیل می شود که مایه ایجاد آشفتگی در بستر حیات خود و قطع ریشه های هستی اش می گردد. در هر حال، ‌امروزه اغلب مسائل و مشکلات زیست محیطی، دیگر به عنوان یک موضوع محلی و یا حتی ملی به شمار نمی آید و با توجه به وابستگی متقابل و غیرقابل تفکیک محیط زیست با مباحث کلان انسانی از جمله اقتصاد، فرهنگ، ‌توسعه و سیاست و بسیاری دیگر از جنبه های مادی و معنوی حیات انسان در واقع هر مشکل زیست محیطی در هر اندازه و حتی محدود در داخل مرزهای قراردادی یک کشور مشکلی برای کل جهان و نوع بشر به شمار می آید. رابطه بین انسان و طبیعت رابطه ای حیاتی است و سلامت انسان در گرو سلامت طبیعت است. قرن حاضر، قرن تشدید بحران بین این دو پدیده است و نجات بشریت به حل این بحران بستگی دارد. رشد سریع تکنیک و صنعت در دو قرن اخیر، تعادل و توازن بین این دو را به هم زده و هر دو را بیمار کرده است. آگاهی به این بحران و فاجعه ای که در پی آن در کمین انسان و سلامتی او نشسته از هم اکنون دانشمندان جهان را به چاره جویی واداشته است. بحث های زیست محیطی امروزه در محافل علمی و حتی سیاسی پر سر و صداترین و جدی ترین بحث هایی است که مطرح می شود. خطر بزرگی که بشر امروز احساس می کند این است که تعادل محیط زیست به زیان انسان به هم خورده است و این روند اگر ادامه یابد بدون تردید حیات بشر را نابود خواهد ساخت. افزایش جمعیت جهان اصلی ترین دلیل این عدم تعادل به حساب می آید. در سال 2000 دفتر آمار سازمان ملل پیش بینی کرد جمعیت جهان در سال 2050 میلادی به 8 میلیارد و 909 میلیون نفر خواهد رسید. هجوم بی رویه این سیل عظیم جمعیت به منابع طبیعی زمین مشکلات زیست محیطی فراوانی را همراه خود آورده است. 99 درصد از کل گونه هایی که تاکنون از بدو خلقت روی کره زمین زیسته اند، امروزه منقرض شده اند ( شاهنوشی و عبداللهی، 1386 ). آمارهای موجود حاکی از آن است که مخاطرات زیست محیطی نتیجه مداخله انسان است و تنها از طریق تغییر طرز تلقی ها و رفتارهای انسان می توان بر آن غلبه کرد. به دلیل تاثیر گذاری عوامل انسانی در این مجموعه، پژوهشگران برای حل معضلات زیست محیطی به راه حل های رفتاری علاقه مند شدند که نگرش، از مفاهیم مورد توجه در این زمینه است زیرا فرض بر این است که روی نحوه عملکرد ما تاثیر می‌گذارد. در این میان جامعه‌شناسان تلاش می‌کنند تا عوامل موثر بر گرایش انسان در حفظ محیط‌زیست را شناسایی کنند زیرا با شناسایی این عوامل می‌توان به ارائه راه‌حل‌هایی برای تغییر رفتار مخرب و تشویق رفتارهای مثبت محیطی پرداخت. عواملی نظیر جنسیت، رشته تحصیلی، آگاهی زیست محیطی، پایگاه اقتصادی – اجتماعی و اولویت ارزشی افراد بر نگرش فرد اثرگذار است که می بایست به طور تعاملی تأثیر هر کدام از عوامل مذکور را بر نگرش ارزیابی و تحلیل نماییم. به نظر می رسد تأثیر عوامل فوق الذکر در هر گروه سنی و جنسی قابل بررسی است. اما گروه نوجوانان به دلیل شکل گیری شخصیت و رشد تفکر شناختی شان، تغییراتی در نگرش و رفتارشان ایجاد می گردد و تغییرات ایجاد شده در نگرش و رفتار نوجوان پایداری درازمدتی را خواهد داشت، به همین دلیل بررسی نگرش زیست محیطی این گروه سنی قابل توجه می باشد. حال از آنجا که نگرش افراد در کشورهای مختلف در مورد محیط زیست متفاوت است و نمی توان به آسانی نتایج یک کشور را به کشوری دیگر تعمیم داد، بنابراین ما نیازمند پژوهش و ارائه راهکارهایی با توجه به نگرش ها و ارزش های جامعه خود هستیم. اهداف - هدف اصلی: هدف اصلی این تحقیق سنجش نگرش زیست محیطی دانش آموزان مقطع متوسطه شهر تهران و بررسی عوامل جامعه شناختی موثر بر آن می باشد. - اهداف فرعی: - سنجش نگرش زیست محیطی دانش آموزان متوسطه تهران. - سنجش اولویت های ارزشی(فرامادیگرایی) دانش آموزان متوسطه تهران. - سنجش آگاهی زیست محیطی دانش آموزان متوسطه تهران. - بررسی رابطه آگاهی زیست محیطی با نگرش زیست محیطی دانش آموزان متوسطه تهران. - بررسی رابطه اولویت های ارزشی(فرامادیگرایی) با نگرش زیست محیطی دانش آموزان متوسطه تهران. - بررسی تفاوت نگرش زیست محیطی بین دانش آموزان دختر و پسر متوسطه تهران. - بررسی تفاوت در اولویت های ارزشی(فرامادیگرایی) بین دانش آموزان دختر و پسر متوسطه تهران. - یررسی تفاوت در آگاهی زیست محیطی بین دانش آموزان دختر و پسر متوسطه تهران. بخش اول : مرور پیشینه تجربی موضوع بخش دوم : چارچوب نظری تحقیق بخش سوم : مدل تحلیلی و تدوین فرضیات 1 - پیشینه‌ی پژوهشی تحقیق به منظور بررسی تحقیقات انجام شده در خصوص موضوع پژوهش، جستجو در دو محور پژوهشهای خارجی و داخلی انجام گردید. 1 - 1 پژوهشهای خارجی * برای نخستین بار در اواخر دهه‌ی 1970 و سراسر دهه‌ی 1980توسعه‌ی برنامه‌ی پژوهشی در زمینه‌ی آموزش محیط زیست در ایالات متحده حرکت رو به رشد خود را آغاز کرد. مطالعاتی که در نشریه‌ی آموزش محیط زیست ارائه شده بودند در آن زمان تحت سلطه‌ی پژوهش‌گران دانشگاه ایلی‌نویز جنوبی بود. (هانگرفورد و همکاران ، 1980 و 1983، هانگرفورد و ولک ، 1990) و پژوهش‌های آن‌ها تأثیرات شگرفی بر روند تحقیق و توسعه‌ی برنامه‌ای آموزش زیست محیطی در کشورهای استرالیا، اروپا و آسیا نهاد. گروه تحقیقی دانشگاه ایلی‌نویز جنوبی همراه با سایر پژوهش‌گران برجسته‌ی آن زمان (به‌عنوان مثال لوکاس ، 1979، و استپ و همکاران ، 1980) دانشمندانی کارآزموده بودند که تحقیقات کمّی آن‌ها بر تحولات و نتایج منتشر شده‌ی تحقیقی آن زمان احاطه داشت. مارسینکوفسکی (1990) به بررسی کلی ویژگی‌های این رویکرد کمّی در آموزش محیط زیست و تحقیقات مرتبط با آن می‌پردازد. بسیاری از پژوهش‌های انجام یافته در این دوره با شناسایی، پیش‌بینی و کنترل متغیرهایی که شاخص‌های موثر، اساسی و شناختی در تعیین رفتارهای مسئولانه در قبال محیط زیست قلمداد می‌شوند، سر و کار داشتند ( به‌عنوان مثال، ن. ک. رمزی و هانگر‌فورد، 1989 ). آیوزی (1981) گزارش می‌کند که 90 الی 92 درصد از تحقیقات انجام گرفته در زمینه‌ی محیط زیست در این دوره از نوع تحقیق کمّی بوده‌اند. بازنگری پژوهشهای خارجی در مورد محیط زیست نشان می دهد که تحقیقاتی نیز، در حوزه جامعه شناسی محیط زیست انجام گرفته است که به دلیل تنوع در چند حوزه آگاهی زیست محیطی، نگرش زیست محیطی، رفتار زیست محیطی و عوامل جامعه شناختی موثر بر آنها قرار می گیرد. * اولین تحقیق که به توسعه‌ی توجه به محیط زیست و عوامل و تجربه‌های موثر بر حمایت از آموزش دهندگان محیط زیست مربوط می‌شود، بخشی از پروژه‌ی «محیط‌گرایی نوظهور» را شامل می‌شود. بخش خاصی از این پژوهش که با بحث ما مرتبط است، عبارت است از بررسی اهمیت نسبی انواع عوامل و تجارب سازنده‌ی زندگی در ارتقاء سطح دانش آموزش‌دهندگان و میزان توجه به محیط زیست (پالمر ، 1993، پالمر و ساگیت ، 1996. به نقل از حاج حسینی، 1387 ). انگیزه‌ی اصلی این تحقیق این باور بود که اگر هدف بنیادین آموزش، کمک کردن به کودکان، دانش‌آموزان و دانشجویان برای شناخت و توجه به مسائل محیط زیست باشد، مسئولان آموزش و طرح‌ریزی برنامه‌ها در این بخش آموزشی باید با انواع تجربه‌های یادگیری که ذهن‌های فعال و آگاه را بارورتر می‌نمایند آشنایی داشته باشند. در مرحله‌ی اول پرسشنامه‌ای بین اعضای "انجمن آموزش محیط زیست بریتانیا " و در مراحل بعدی بین مخاطبان بین‌المللی گوناگون توزیع شد. از مخاطبان خواسته شد سن تقریبی، جنسیت، جزئیات مربوط به معرفی نحوه‌ی توجه واقعی خود نسبت به محیط زیست و همچنین سابقه‌ی تجربیات و عوامل سازنده‌ای که این توجه را در آنها ایجاد کرده، اعلام نمایند. از پرسش‌شوندگان همچنین خواسته شد تا مهم‌ترین تجربه‌ی زندگی خود را اعلام کنند و در صورت امکان به خاطر آورند که در چه سال‌هایی از زندگی خود گرایش‌های مثبتی به محیط زیست یافته‌اند. در نمونه‌ی مورد مطالعه‌ی بریتانیا به دویست و سی و دو پرسشنامه پاسخ داده شد (شامل 102 مرد و 130 زن). پنجاه و پنج نفر از پاسخ‌دهندگان در گروه سنی کمتر از 30سال، 124نفر در گروه سنی 30 تا 50 سال، و 53 نفر در گروه سنی بالاتر از 50 سال قرار داشتند. تردیدی وجود نداشت که جامعه‌ی آماری شامل گروهی از مردم بود که در زمینه‌ی مسائل زیست محیطی فعالیت‌هایی انجام داده بودند. داده‌های تفسیری اصلی از جمله مشخصات فردی و جزئیات مربوط به تجارب مهم و سازنده‌ی پاسخ‌دهندگان که به ایجاد تعهد آن‌ها در قبال مسائل زیست محیطی انجامیده، مورد تجزیه و تحلیل قرار گرفتند. بخشی از این مطالعه که در اینجا حائز اهمیت است به تبیین نقش فعالیت‌های آموزشی در رفتارهای زیست محیطی افراد و مقایسه‌ی آن با نقش سایر فعالیت‌های زندگی مردم مربوط می‌شود. مهم‌ترین دسته‌ی پاسخ‌ها تا اینجا به طور کلی مرتبط با «تجربه‌های بیرون از مدرسه» و بویژه موضوعاتی بود که مخاطبان در دوران کودکی از آن‌ها به عنوان عامل مهم یاد کرده بودند، از قبیل تجربه‌های مربوط به جهان طبیعت. دومین دسته‌ی مهم «آموزش» بود که در قالب آموزش رسمی قابل بیان بود هرچند اهمیت آن به مراتب کمتر از مورد نخست بود. پاسخ‌های مربوط به آموزش به دو دسته‌ی آموزش عالی یا دوره‌های آموزشی بزرگسالان (85پاسخ‌گو) و آموزش مدرسه‌ای (51 پاسخگو) تقسیم یافت. تأثیر آشکار دوران دبیرستان و آموزش عالی بر مسائل زیست محیطی بسیار امیدبخش است، زیرا آن‌ها معتقد بودند که «آموزش دبیرستانی» بیشترین اهمیت را در تفکر و عمل زیست محیطی دارد ( حاج حسینی، 1387 ). * در طرح پژوهشی دیگری تحت عنوان «آگاهی‌های موضوعی و اجتماعی در آموزش محیط زیست» پالمر و ساگیت (1996) در صدد آن هستند تا اشکال گوناگون دانش و آگاهی در زمینه‌ی مسائل زیست محیطی را از دیدگاه پنجاه نفر از دانشجویان کارشناسی ارشد رشته‌ی آموزش مشخص نمایند. به همین منظور با هر یک از مخاطبان به‌صورت انفرادی مصاحبه ای انجام گرفت که شامل سوال‌هایی در موارد ذیل می‌شد: سطح آگاهی و شناخت آن‌ها از مسائل زیست محیطی، نظرشان درباره‌ی محتوای برنامه‌های آموزشی محیط زیست برای دانش‌آموزان مدارس، چگونگی آموزش آگاهی زیست محیطی به دانش آموزان، تجربیات شخصی آن‌ها جهت آموزش موضوع‌های زیست محیطی، و منابع مناسب آموزش و آرای زیست محیطی. پاسخ‌های داده شده به سوالاتی که جویای منابع آگاهی و شناخت افراد بود، به دو دسته اصلی «منابع رسمی» (شامل مدارس، آموزش‌های دبیرستانی و بالاتر، کتاب، تلویزیون، رسانه‌های گروهی و غیره) و «منابع اجتماعی و غیر رسمی» (شامل آن دسته از آگاهی‌هایی که با زندگی و تعامل مردم جامعه یا محل سر و کار داشته‌اند و در نتیجه به کسب حقایق منجر شده‌اند و عقاید و گرایش‌های حاصل از این تجارب تقسیم شد. از میان کلیه‌ی پاسخ‌دهندگان، تنها 19نفر آنان (38%) اعلام کردند که آموزش رسمی، که در برابر آموزش غیر رسمی از زندگی و تعامل اجتماعی می‌باشد، مهم ترین طریقه‌ی افزایش سطح آگاهی‌های زیست محیطی آنان بوده است. این رقم تعجب‌انگیز و ناچیز است زیرا اولاً در این مورد احتمالاً منظور آزمودنی‌ها از «آموزش رسمی» آموزش از طریق انواع کتاب‌ها، تلویزیون و رسانه‌های گروهی است که، اثرات آشکار و بدیهی آموزشی مدرسه‌ای را بیش از پیش می‌کاهد، و در ثانی، تمامی اعضای نمونه‌ی مورد آزمون در این تحقیق دانشجویانی هستند که در آموزش رسمی موفق عمل کرده‌اند . * تحقیق هاینز و همکاران (1987-1986)، فراتحلیلی موشکافانه در مورد پژوهش‌های رفتاری در آموزش محیط زیست می‌باشد که شامل تحلیل 128تحقیق است: «این تحقیقات مربوط به سال 1971 به بعد می‌باشند و متغیرهایی را در رابطه با رفتار مسئولانه‌ی زیست محیطی ارزیابی کرده‌اند و داده‌هایی تجربی را در مورد این رابطه به‌دست داده‌اند. تحلیل داده‌های تحقیقات مذکور به طبقه‌بندی متغیرهای عمده‌ای که با رفتار مسئولانه‌ی زیست محیطی همبستگی داشتند منجر شد. سرانجام 15 متغیر جداگانه به منظور تعیین شدت همبستگی‌شان با رفتار زیست محیطی مورد تحلیل موشکافانه‌تر قرار گرفتند». (هاینز و همکاران 1987- 1986 . به نقل از حاج حسینی، 1387). بر اساس این فراتحلیل علمی مدل رفتار زیست محیطی مسئولانه ارائه شد (هاینز و همکاران، 1987-1986) و نتایج ذیل از آن استخراج گردید: - احتمال انجام عمل از سوی فردی که اعلام می‌کند که قصد دارد اقداماتی (برای حمایت از محیط زیست) انجام دهد، در مقایسه با فردی که چنین تمایلی را ابراز نمی‌کند، بیشتر است ... لیکن به نظر می‌رسد که تمایل به اقدام عملی صرفاً حاصل ترکیب متغیرهای دیگری از قبیل دانش شناختی، مهارت‌های شناختی و عوامل شخصیتی است. - پیش از آنکه فرد بتواند در ارتباط با یک مسئله‌ی زیست محیطی خاص به‌طور دلخواه عمل نماید، می‌باید از وجود آن مسئله آگاهی داشته باشد. بنابراین آگاهی از مسئله به نظر می‌رسد یک پیش شرط باشد. - هر فرد همچنین باید درباره‌ی آن دسته از اعمال که تحت شرایط خاص امکانپذیرتر و موثر است اطلاعاتی داشته باشد. - یکی دیگر از اجزاء اساسی عبارت است از مهارت در به‌کارگیری مناسب این آگاهی (یعنی آگاهی از راهبردهای عملیاتی) در مورد مسئله‌ای خاص. - به‌علاوه فرد باید برای انجام کار در این زمینه علاقه‌ی قلبی داشته باشد. ممکن است تمایل یک شخص برای انجام عمل تحت تأثیر بسیاری از خصوصیات فردی او، اعم از موضع کنترل ، گرایش‌ها (به سمت مسائل زیست محیطی و انجام اقدامات) و احساس مسئولیت فردی در مورد محیط زیست، قرار گیرد. * تحقیق دیگر، یک مطالعه‌ی موردی می‌باشد که به نقش و امکانات آموزش خارج از مدرسه در آموزش محیط زیست می‌پردازد که در دو مکان متفاوت کشور فنلاند به نام‌های «واسا» و «روانیمی» انجام گرفته و شامل همیاری و تشریک مساعی کارکنان دانشگاه‌های «ابو آکادمی» و «لاپلند» در این دو شهر می باشد. سوال‌های تحقیق عبارت است از: 1- آیا تجربه اندوزی‌های دانش‌آموزان در طبیعت به کسب مهارت‌های عملی و اعتماد به نفس آن‌ها منجر می‌شود؟ 2- دانش‌آموزان چه روابطی با محیط طبیعی دارند؟ 3- محافظت از طبیعت چه معنایی برای دانش‌آموزان دارد؟ 4- دانش آموزان از چه مهارت‌های عملی یا فعالیت‌های مسئولانه برخوردارند؟ و یافته‌های تحقیق را می‌توان تحت چهار عنوان دسته بندی نمود: 1- اعتماد به نفس و مهارت‌های عملی دانش آموزان مشخص شد که تجربه‌های مشخصی در جهان طبیعی اعتماد به نفس و احساس امنیت دانش‌آموزان را بالا می برد و در نتیجه تمایل آن‌ها را نیز برای مشارکت بیشتر افزایش می‌دهد. 2- روابط دانش‌آموزان با محیط طبیعی به‌طور کلی دانش آموزان با تجربه‌تر بیش از دانش آموزان کم تجربه با تعاریف و مفاهیم جهان طبیعی آشنا بودند و از لحاظ چگونگی ارج نهادن به طبیعت و آن بخش از طبیعت که بیشتر مورد علاقه و توجه آزمودنی‌ها بود، بین آن‌ها تفاوت هایی مشاهده شد. تقریباً برای همگی پاسخ‌دهندگان طبیعت دارای اهمیت بود. 3- آگاهی دانش‌آموزان نسبت به ارزش‌ها و محافظت از طبیعت بیشتر دانش آموزان از اظهار توجه به بهزیستی جانوران بر اهمیت محافظت از طبیعت در کل تأکید کردند. بسیاری از ارزش‌ها و علاقه‌مندی‌ها بر پایه‌ی احساسات شخصی بود. تقریباً %50 از پاسخ‌دهندگان دلواپسی خود را از معضلات زیست محیطی و محافظت از جهان طبیعی اظهار نمودند اما در تفکیک معضلات زیست محیطی در سطوح مختلف یعنی محلی و جهانی مشکل داشتند. 4- فعالیت‌های مسئولانه و مهارت‌های عملی دانش‌آموزان در قبال محیط زیست افزایش دانش و آگاهی در مورد راهبردهای عملی زیست محیطی بر ایجاد انگیزه برای اقدام عملی تأثیر دارد. خودباوری، اتکا به نفس، ارزش‌ها و باورهای دانش آموزان عوامل دیگری‌اند که با انجام اقدام عملی مرتبط‌ هستند (‌ حاج حسینی، 1387) * همچنین قزب اقلو واکویت (2002) در شهرهای غربی ترکیه مطالعه‌ای برای شناسایی متغیرهایی که بیشترین تأثیر را در برانگیختن افراد برای فعالیت در رفتارهای مسئولانه محیطی دارند، انجام دادند. نتایج نشان داد سطح آموزش و دانش بیشترین تأثیر را بر رفتار های محیطی دارند. همچنین آنها اظهار می دارند : " افراد با سطح رفاه بیشتر رفتارهای مثبت محیطی بیشتری را در مقایسه با فراد با درآمد کم تر نشان می دادند." * والنر ، هانزیکر و کیناست (2003) نیز به بررسی اهمیت ادراک خطر در مورد بحران های محیطی پرداختند. نتایج نشان داد افرادی که اطلاعات خوبی از موضوعات محیطی دارند در مقایسه با افرادی که اطلاعات کمی دارند به احتمال بیشتر از سیاست های محیطی حمایت می کنند. * ماری ساندر و همکاران (‌2004 )‌ در پژوهشی به بررسی نگرش های زیست محیطی کودکان کودکستانها و عوامل مرتبط با آن پرداختند. اطلاعات از سه نمونه متفاوت 297 کودک که بطور تصادفی از 10کودکستان انتخاب شده بودند و نیز از والدین آنها به تعداد 201 پدر و 220 مادر به عنوان نمونه دوم و نیز از 23 معلم آنها به عنوان نمونه سوم استفاده گردید. بر مبنای بتایج تحلیل آماری مهمترین یافته های آن شامل موارد زیر می باشد:گفتارها و نگرشهای زیست محیطی کودکان همبستگی مثبت و معنا داری با سن کودکان به ماه دارد. ولی بین کودکان از کودکستانهای مختلف تفاوت معناداری در نگرش زیست محیطی آنها وجود دارد. و نگرش زیست محیطی والدین همبستگی معناداری با نگرش های کودکان ندارد. هر چند اعمال والدین در محیط منزل با نگرش کودکان رابطه مثبت دارد ولی هیچ رابطه معناداری بین نگرشهای آنها با تکالیف زیست محیطی شان وجود ندارد. از طرفی نگرش زیست محیطی معلمان کودکستان با نگرش های کودکان دارای رابطه مثبت می باشد اما معنا دار نمی باشد(‌ به نقل از میری،‌1388). هرچند کودکان با انجام تمارین بازیافت و استفاده از منابع مجدد در کودکستان آشنا می شوند اما ضرورتا با نگرش آنها همبستگی مثبت وجود ندارد. نتایج تحلیل نشان می دهد تاثیر فضای خانواده و میزان اعمال والدین بیشترین تاثیر را بر نگرش های مثبت زیست محیطی کودکان دارد . * برخی تحقیقات رابطه کمی بین نگرش و رفتارهای محافظت از محیط زیست یافته اند. علی زغم دیدگاههای مثبت به محیط، بسیاری از افراد رفتارهایی را که در جهت حفظ محیط زیست لازم است را انجام نمی دهند. یکی از دلایل مطرح شده برای این مسأله این است که برای بسیاری از مردم مشکل است به تمایلاتشان برای حفظ محیط عمل کنند، به ویژه زمانی که با پرداخت هزینه هایی برای حفظ محیط و یا نیاز به اولویت دادن به آسایش و رفاه خود مواجه می شوند ( تامپسون و بارتون ،‌1994 . به نقل از رضوانی،‌1384 ). * نوردلاند و گارویل ( 2002 ) به بررسی اثرات مدل سلسله مراتبی ارزشهای محیطی عمومی، نگرشهای محیطی و آگاهی از مسائل و معیارهای شخصی بر رفتارهای محیطی عمومی پرداختند. نتایج این مطالعه نشان داد ارزشهای محیطی به طور غیرمستقیم از طریق نگرشها و آگاهی از مسائل محیطی و معیارهای شخصی، رفتار محیطی را تحت تأثیر قرار می دهد. بین ارزشهای خود تعالی، آگاهی از مسائل محیطی با معیارهای شخصی رابطه مثبت وجود داشت. در حالی که خودافزایی با انسان مداری همبستگی مثبت و با آگاهی از مسائل همبستگی منفی داشت ( به نقل از رضوانی، 1384 ). * شولتز و زلزنی ( 1999) با استفاده از تئوری اسکوارتز به بررسی رابطه بین ارزش ها و نگرش ها پرداخته اند. در این مطالعه نگرش های محیطی با مقیاس پارادایم نوین زیستی ،‌مقیاس محیط مداری و ارزش ها با مقیاس ارزشهای اسکوارتز سنجیده می شد. نتایج نشان داد بین ارزشهای خود تعالی با مقیاس پارادایم نوین زیستی و محیط مداری رابطه مثبت وجود دارد. بین ارزشهای خودافزایی با پارادایم نوین زیستی و محیط مداری رابطه منفی وجود داشت و با انسان مداری رابطه مثبت داشت (‌به نقل از رضوانی،‌1384 ). * شولتز ( 2000 ) مطالعه ای در زمینه رابطه ساختار علایق اشخاص با مسائل محیطی با استفاده از تحقیقات استرن و دیتز که سه نگرش محیطی بر اساس ارزشها ذکر می کنند،‌انجام می دهد. شولتز در این تحقیق به جای تمرکز بر ارزش ها ( وفاداری، ‌زیبایی جهان و خیرخواهی ) به اندازه گیری اشیاء ‌مورد نگرش پرداخت که آزمودنی ها در مورد آنها اظهار علاقه می کردند. نتایج مطالعه وی در تأیید تحقیقات استرن و دیتز نشان علایق زیست محوری بر تمام موجودات ( گیاهان،‌پرندگان و حیوانات و ... ) تمرکز یافته است. علایق نوع دوستی متمرکز بر منافع افراد دیگر است و علایق خودخواهانه بر خود متمرکز است. * کورتن کمپ و مور ( 2002 ) در مطالعه ای تجربی، استدلالهای اخلاقی ( ‌انسان مداری،‌ محیط مدارانه و غیرمحیط مدارانه )‌ به معضلات اکولوژیکی را مورد بررسی قرار داده اند. نتایج مطالعه نشان داد، آزمودنیها به یک میزان از استدلالهای اخلاقی انسان مدارانه و محیط مدارانه استفاده می کنند اما میزان استفاده از استدلالهای اخلاقی غیرمحیط مدارانه (‌نظیر فشارهای اجتماعی، احساس گناه و راستگویی )‌ بیشتر است. زمانی که به آزمودنیها اطلاعاتی در مورد آسیبهای محیطی داده می شد، اشخاص از استدلالهای انسان مدارانه و محیط مدارانه بیشتراستفاده می کردند، ولی هیچ افزایشی در استدلال غیرمحیط مدارانه مشاهده نشد. همچنین، دراین مطالعه مشاهده شد آزمودنیها در مورد چرای دام ها در مقایسه با معضلات مطرح شده دیگر در مطالعه (‌استفاده از چوب جنگل های کوهستانی، ‌نحوه جمع آوری زباله،‌ حفظ جنگل های قدیمی )‌ از استدلالهای محیط مدارانه کمتری استفاده می کردند.
نمایه ها:
نگرش | 
کد نوشتار : 139620